• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x

Toelichting Super Universas

Eerst wordt in deze bul Paus Paulus IV - Bul
Super Universas
Nieuwe bisschoppelijke indeling van de Nederlanden
(12 mei 1559)
van Paus Paulus IV uiteengezet waarom een nieuwe bisschoppelijke indeling van de Nederlanden nodig is: de bestaande indeling dateert uit de tijd waarin de lage landen dun bevolkt waren, maar inmiddels wonen er heel veel mensen. Nederland ligt tussen landen waar de ketterij voortgang heeft geboekt, waartegen de gelovigen moeten worden beschermd. De Nederlandse kerkprovincies worden onttrokken aan de buitenlandse aartsbisdommen Keulen en Reims. Daarna volgt de instelling van drie nieuwe aartsbisdommen binnen de Nederlanden, gevolgd door de onderverdeling in de bisdommen, met het noemen van de hoofdplaats en de kerk waar de nieuwe bisschop zal zetelen. Het aartsbisdom Mechelen kreeg Brabant en Vlaanderen onder zich, met als bisdommen Gent, Ieper, Brugge, Antwerpen, Roermond en Den Bosch. De Waalse gewesten kregen als aartsbisdom Kamerijk, met als bisdommen Atrecht, Sint-Omaars, Doornik en Namen. Ten noorden van de grote rivieren werd een aartsbisdom te Utrecht gevestigd, onderverdeeld in de bisdommen Leeuwarden, Groningen, Deventer, Haarlem en Middelburg. Om de onkosten van de bisdommen te bestrijden werden de bisschoppen tevens abt van een belangrijke abdij in hun bisdom, zodat zij de rijke abdij-inkomsten konden gebruiken. Zo werd de bisschop van Haarlem tevens abt van Egmond, de bisschop van Antwerpen kreeg de Abdij van Sint-Bernard-aan-de-Schelde te Hemiksem toegewezen en de bisschop van Middelburg de Onze Lieve Vrouw-abdij, en het bisdom Mechelen mocht beschikken over de abdij van Afflighem. 
Koning Filips krijgt het recht om kandidaten te stellen voor het bisschopsambt, die vervolgens door de paus zullen worden benoemd, mits zij aan de voorwaarden voldoen en een academische graad in de theologie of rechten hebben.

Mgr. Hendriks, vanaf 2020 Bisschop van Haarlem-Amsterdam, schrijft op zijn blog "Arsacal.nl" op 23-08-2020:

De eerste oprich­ting van het bisdom Haar­lem-Am­ster­dam - toen nog bisdom Haar­lem geheten - dateert van 12 mei 1559, toen de paus op verzoek van koning Filips II de bulle Paus Paulus IV - Bul
Super Universas
Nieuwe bisschoppelijke indeling van de Nederlanden
(12 mei 1559)
 uitvaar­digde en de lage lan­den indeelde in drie kerk­pro­vin­cies Kamerrijk (Cambrai) met de bis­dom­men Atrecht (Arras), Doornik (Tournai), Namen (Namur) en Sint-Omaars (Saint Omer), aarts­bis­dom Mechelen, met de bis­dom­men Antwerpen, Brugge, Gent, ’s-Hertogen­bosch, Ieper en Roermond en het aarts­bis­dom Utrecht met de bis­dom­men Deventer, Gro­nin­gen, Haar­lem, Leeu­war­den en Middel­burg. Filips II hoopte hiermee onder meer het katho­lie­ke geloof te ver­ster­ken in een tijd van opkomend pro­tes­tantisme, maar veel van deze bis­dom­men was maar een kort leven besc­ho­ren.

In 1580 stierf de laatste aarts­bis­schop van Utrecht. Sinds juni 1592 oefende Sasbout Vosmeer het ker­ke­lijk bestuur uit over de Utrechtse kerk­pro­vin­cie met gedele­geerde bevoegd­he­den, feite­lijk als apos­to­lisch vica­ris, waardoor de rechten die de Span­jaar­den inzake bis­schopsbenoe­mingen claim­den, wer­den omzeild. Toen In 1622 de pau­se­lijke missie-con­gre­ga­tie De Pro­pa­gan­da Fide in Rome werd opgericht, wer­den de Noor­de­lijke Neder­lan­den als formeel missie­ge­bied onder die con­gre­ga­tie gesteld (tot 1908). In het begin van de acht­tien­de eeuw leid­den ver­deeld­heid tussen een deel van de seculiere gees­te­lij­ken en reguliere gees­te­lij­ken (behorend tot een kloosterorde) en kwesties rond de vraag voor wie de verlos­sing toe­gan­ke­lijk was (Jansenisme) ertoe dat het deel van de seculiere clerus dat voor een strengere opvat­ting was, een eigen bis­schop koos en er een schisma tot stand kwam (ontstaan oud-katho­lie­ke kerk).

Op 4 maart 1853 is de ker­ke­lijke hiërarchie in het hui­dige Neder­land her­steld, maar dat gold niet voor alle bis­dom­men van 1559. Pogingen wer­den gedaan om een bisdom in de hoofd­stad te ves­tigen, maar het verzet uit pro­tes­tantse hoek (April­be­we­ging) leidde ertoe daar maar van af te zien. Pas op 7 ok­to­ber 2008 werd de naam ‘Am­ster­dam’ aan de naam van het bisdom Haar­lem toe­ge­voegd.

Publicatiedatum: 12 mei 1559
Laatst bewerkt: 25 augustus 2020


 

Uw bijdrage

RK Documenten wordt volledig beheerd door vrijwilligers. Om deze site te bekostigen zijn we afhankelijk van uw hulp.

Algemeen nut beogende instellingen

Help ons en doneer!

Uw donatie zal worden verwerkt door Stg. Mollie Payments.
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2021, Stg. InterKerk, Schiedam