• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x
   Dit is een werkvertaling

In het kader van haar opdracht om de gelovigen de genade van de Verlosser en de heilige wet van God mee te delen, die reeds in de bepalingen van de natuurlijke zedenwet is terug te vinden, voelt de Kerk zich verplicht om hier in te grijpen om dubbelzinnigheden in de verkondiging van het leergezag over euthanasie en hulp bij zelfdoding opnieuw uit te sluiten, ook in die contexten waar de nationale wetten dergelijke praktijken hebben gelegitimeerd.

Met name de proliferatie van medische protocollen die van toepassing zijn op situaties aan het einde van het leven, zoals de Do Not Resuscitate Order of Physician Orders for Life Sustaining Treatment - met al hun varianten afhankelijk van de nationale regelgeving en context, oorspronkelijk bedoeld als een middel om therapeutische overijverigheid in de laatste fasen van het leven te vermijden - roept vandaag de dag ernstige problemen op met betrekking tot de plicht om het leven van patiënten in de meest kritieke fasen van de ziekte te beschermen: Enerzijds voelen artsen zich steeds meer gebonden aan de zelfbeschikking die de patiënten in deze verklaringen tot uitdrukking brengen, wat er al toe leidt dat artsen de vrijheid en de plicht wordt ontnomen om op te treden om het leven te beschermen, zelfs als ze dat zouden kunnen doen; anderzijds is in sommige gezondheidszorgcontexten het nu algemeen aan de kaak gestelde misbruik bij het gebruik van dergelijke protocollen in het perspectief van euthanasie, wanneer noch de patiënten noch hun familie bij de radicale keuze worden geraadpleegd, zorgwekkend. Dit is met name het geval in die landen waar de wetten op het einde van het leven na de invoering van de euthanasiepraktijk veel ruimte laten voor onduidelijkheid over de toepassing van de zorgplicht.

Om deze redenen is de Kerk van mening dat zij als uiteindelijk geldende doctrine moet bevestigen dat euthanasie een misdaad tegen het menselijk leven is, omdat de mens door deze daad ervoor kiest de dood van een andere, onschuldige mens rechtstreeks te veroorzaken. De definitie van euthanasie is niet gebaseerd op de afweging van de betreffende goederen of waarden, maar op een voldoende gedefinieerd moreel object, dat wil zeggen de keuze voor "een handeling of een nalaten die van nature of volgens de bedoeling de dood veroorzaakt, om daardoor een einde te maken aan iedere pijn". Congregatie voor de Geloofsleer, Verklaring over euthanasie, Iura et Bona (5 mei 1980), 2 "De euthanasie ligt dus in de bedoeling van de wil en in de manier van handelen"H. Paus Johannes Paulus II, Encycliek, Over de waarde en de onaantastbaarheid van het menselijk leven, Evangelium Vitae (25 mrt 1995), 65 Congregatie voor de Geloofsleer, Verklaring over euthanasie, Iura et Bona (5 mei 1980), 2 De morele beoordeling ervan en de gevolgen die eruit voortvloeien zijn dus niet afhankelijk van een evenwicht van principes die, afhankelijk van de omstandigheden en het lijden van de patiënt, volgens sommigen de eliminatie van de zieke zouden kunnen rechtvaardigen. De waarde van het leven, de autonomie, het vermogen om beslissingen te nemen en de kwaliteit van het leven staan niet op hetzelfde niveau.

Euthanasie is dus een slechte daad op zich, bij elke gelegenheid of onder alle omstandigheden. De Kerk heeft in het verleden al definitief vastgesteld "dat euthanasie een zware schending is van de wet van God, aangezien zij het opzettelijk en zedelijk onaanvaardbaar doden betekent van een menselijke persoon. Deze leer stoelt op de natuurwet en op het geschreven woord van God, is doorgegeven door de Traditie van Kerk en geleerd door het gewone en algemene Leergezag. Afhankelijk van de omstandigheden houdt deze praktijk een kwaadwilligheid in die eigen is aan zelfmoord of moord." H. Paus Johannes Paulus II, Encycliek, Over de waarde en de onaantastbaarheid van het menselijk leven, Evangelium Vitae (25 mrt 1995), 65. Het is een definitief vastgestelde leer, waarbij de Kerk haar onfeilbaarheid claimt. Vgl. Congregatie voor de Geloofsleer, Leerstellige nota ter verheldering van de laatst vastgestelde formule van de Geloofsbelijdenis (29 juni 1998), 11 Elke directe formele of materiële betrokkenheid bij een dergelijke daad is een ernstige zonde tegen het menselijk leven: "En geen gezag mag hem wettelijk opleggen of toestaan. Want het gaat hierbij om een schending van de goddelijke wet, een aanslag op de waardigheid van de menselijke persoon, om een misdaad tegen het leven, een misdrijf tegen de mensheid." Congregatie voor de Geloofsleer, Verklaring over euthanasie, Iura et Bona (5 mei 1980), 2 Euthanasie is dus een moorddadige daad die door geen enkel doel gelegitimeerd kan worden en die geen enkele vorm van medeplichtigheid of deelname, noch actief noch passief, duldt. Degenen die de wetten inzake euthanasie en geassisteerde zelfmoord goedkeuren, zijn daarom medeplichtig aan de ernstige zonde die anderen zullen begaan. Zij zijn ook schuldig aan ergenis, omdat deze wetten bijdragen aan het vervormen van het geweten, zelfs van de gelovigen. Vgl. Catechismus-Compendium, Catechismus van de Katholieke Kerk (15 aug 1997), 2286

Het leven heeft voor iedereen dezelfde waardigheid en waarde: respect voor het leven van de ander is hetzelfde als wat men aan het eigen bestaan verschuldigd is. Iemand die vrijelijk besluit zijn eigen leven te nemen, verbreekt zijn relatie met God en met anderen en verloochent zichzelf als moreel subject. De geassisteerde zelfmoord verhoogt de ernst ervan, omdat het een ander in zijn wanhoop betrekt en hem ertoe brengt zijn wil niet te richten op het mysterie van God door middel van de theologische deugd van de hoop, waardoor hij de ware waarde van het leven niet erkent en het verbond dat de menselijke familie vormt, verbreekt. Het bijstaan van de zelfmoord is een onrechtmatige deelname aan een onrechtmatige daad die in strijd is met de relatie met God en de morele relatie die mensen samenbindt, zodat ze de gave van het leven kunnen delen en kunnen deelnemen aan de zin van hun eigen bestaan.

Zelfs als de vraag naar euthanasie het gevolg is van angst en wanhoop Vgl. Catechismus-Compendium, Catechismus van de Katholieke Kerk (15 aug 1997), 1735.2282 en, "Ofschoon in die gevallen de schuld van een mens verkleind kan worden of zelfs helemaal weggenomen, het blijft niettemin een vals oordeel, waarin het geweten, misschien te goeder trouw, terecht komt en dat de aard van deze dodelijke handeling welke op zich altijd te verwerpen is, niet verandert." Congregatie voor de Geloofsleer, Verklaring over euthanasie, Iura et Bona (5 mei 1980), 2 Hetzelfde geldt voor hulp bij zelfdoding. Dergelijke praktijken zijn nooit een echte hulp voor de patiënt, maar een hulpmiddel om te sterven.

Het gaat dus om een altijd verkeerde beslissing: "Het medisch personeel en andere werkers in de gezondheidszorg mogen zich - trouw aan hun taak om 'altijd ten dienste te staan van het leven en het tot het einde ervan bij te staan' H. Paus Paulus VI, Toespraak, Tot het 3e wereldcongres van het “International College of Psychosomatic Medicine" (18 sept 1975) - voor geen enkele euthanasiepraktijk lenen, ook niet op verzoek van de belanghebbenden en evenmin van verwanten. Immers, er bestaat geen recht om willekeurig te beschikken over het eigen leven, en daarom kan geen enkele werker in de gezondheidszorg zich tot een uitvoerend beschermer maken een recht dat niet bestaat." Dicasterie ter Bevordering van de Gehele Menselijke Ontwikkeling, Nieuw Handvest voor de werkers in de gezondheidszorg (6 feb 2017), 169

Daarom zijn euthanasie en geassisteerde zelfmoord een nederlaag voor degenen die ze haar theoretiseert, ertoe besluit en haar praktiseert. Vgl. Dicasterie ter Bevordering van de Gehele Menselijke Ontwikkeling, Nieuw Handvest voor de werkers in de gezondheidszorg (6 feb 2017), 170

Daarom zijn de wetten die euthanasie legaliseren of zelfmoord en hulp bij zelfdoding rechtvaardigen zeer onrechtvaardig, vanwege het valse recht om een dood te kiezen die ten onrechte als waardig is gedefinieerd en die alleen waardig zou moeten zijn omdat hij is gekozen. Vgl. H. Paus Johannes Paulus II, Encycliek, Over de waarde en de onaantastbaarheid van het menselijk leven, Evangelium Vitae (25 mrt 1995), 72 Dergelijke wetten tasten de grondslagen van de rechtsorde aan: het recht op leven, dat elk ander recht met zich meebrengt, met inbegrip van de uitoefening van de menselijke vrijheid. Het bestaan van dergelijke wetten is een ernstige schending van de menselijke betrekkingen en rechtvaardigheid en vormt een ernstige bedreiging voor het wederzijdse vertrouwen tussen de mensen. De rechtssystemen die geassisteerde zelfmoord en euthanasie hebben gelegitimeerd, laten ook een duidelijke degeneratie van dit sociale fenomeen zien. Paus Franciscus herinnert eraan dat "De huidige sociaal-culturele context is een geleidelijke uitholling van het bewustzijn van wat het menselijk leven kostbaar maakt. Het wordt in feite steeds meer gewaardeerd om zijn efficiëntie en nut, zodat degenen die niet aan dit criterium voldoen, als "afgedankte levens" of "onwaardige levens" worden beschouwd. In deze situatie van verlies van authentieke waarden mislukken ook de onvervreemdbare plichten van menselijke en christelijke solidariteit en broederschap. In werkelijkheid verdient een samenleving de kwalificatie "menselijk" als zij antilichamen ontwikkelt tegen de cultuur van het terzijde gooien; als zij de immateriële waarde van het menselijk leven erkent; als solidariteit actief wordt beoefend en gewaarborgd als de basis van het samenleven." Paus Franciscus, Toespraak, Tot de algemene vergadering van de Congregatie voor de Geloofsleer, De zorg voor mensen in de kritieke en terminale fase van het leven (30 jan 2020), 2 In sommige landen van de wereld zijn al tienduizenden mensen gestorven aan euthanasie - velen van hen omdat zij klaagden over geestelijk lijden of depressie. En vaak komen de misstanden die de artsen zelf hebben gemeld om het leven van mensen die nooit op eigen initiatief euthanasie hadden willen gebruiken, te elimineren. In feite is de vraag naar de dood in veel gevallen een symptoom van de ziekte zelf, die wordt verergerd door het isolement en de troosteloosheid. De Kerk ziet deze moeilijkheden als een kans voor geestelijke zuivering, die de hoop verdiept zodat het werkelijk een theologische deugd wordt - gericht op God en op God alleen.

In plaats van toe te geven aan een vals tegemoetkomen, moet de Christen de zieke eerder de onmisbare hulp bieden om hem uit zijn wanhoop te helpen. Het gebod "Gij zult niet doden" (Ex. 20, 13)(Deut. 5, 17) is inderdaad een "ja" op het leven, dat God heeft gekozen om te garanderen: Het wordt " een oproep tot zorgzame liefde, die het leven van de naaste beschermt en bevordert". H. Paus Johannes Paulus II, Encycliek, Over kerkelijke moraalleer, Veritatis Splendor (6 aug 1993), 15 De Christen weet dus dat het aardse leven niet de hoogste waarde heeft. Het laatste geluk is in de hemel. De Christen zal dus niet beweren dat het fysieke leven doorgaat als de dood duidelijk nabij is. De Christen zal de stervende helpen om zich te bevrijden van de wanhoop en zijn hoop op God te bevestigen.

Vanuit een klinisch oogpunt zijn de factoren die het meest bepalend zijn voor de vraag naar euthanasie en geassisteerde zelfmoord: onbehandelde pijn en gebrek aan menselijke en christelijke hoop, die ook wordt veroorzaakt door de vaak ontoereikende menselijke, psychologische en geestelijke zorg van de kant van degenen die voor de patiënt zorgen. Vgl. Paus Benedictus XVI, Encycliek, Liefde in Waarheid - Over de Christelijke hoop, Spe Salvi (30 nov 2007), 36-37

Dit is wat de ervaring bevestigt: "Ook de dringende smeekbeden van zeer ernstig zieken, die soms om de dood verzoeken, moeten niet begrepen worden als betekenden ze een echte wil tot euthanasie; want bijna altijd gaat het om angstige verzoeken om hulp en liefde. Behalve medische zorg heeft de zieke liefde nodig, hartelijke menselijke en bovennatuurlijke genegenheid, waarmee alle omstaanders, ouders en kinderen, medici en verpleegkundigen hem moeten en kunnen bejegenen." Congregatie voor de Geloofsleer, Verklaring over euthanasie, Iura et Bona (5 mei 1980), 2 De zieke, omgeven door de liefdevolle menselijke en christelijke aanwezigheid, overwint elke vorm van depressie en vervalt niet in de angst van hen die zich integendeel alleen voelen en in de steek gelaten worden door hun lot van lijden en dood.

In feite ervaart de mens pijn niet alleen als een biologisch feit dat draaglijk moet worden gemaakt, maar ook als het geheim van de menselijke kwetsbaarheid met betrekking tot het einde van het fysieke leven - een gebeurtenis die moeilijk te accepteren is, omdat de eenheid van ziel en lichaam essentieel is voor de mens.

Alleen door de herinterpretatie van de doodsgebeurtenis zelf - door daarin een horizon van het eeuwige leven te openen die het transcendente doel van ieder mens aankondigt - kan het "einde van het leven" worden benaderd op een manier die past bij de menselijke waardigheid en die overeenkomt met die kwellingen en lijden die onvermijdelijk het onmiddellijke gevoel van het einde opwekken. In feite is " het menselijk lijden blijkt ook uitgebreider te zijn dan ziekte; het omvat veel meer en is dieper in het mens-zijn zelf geworteld." H. Paus Johannes Paulus II, Apostolische Brief, Over de christelijke zin van het menselijke lijden, Salvifici doloris (11 feb 1984), 5 En dit lijden kan met behulp van de genade van binnenuit met goddelijke liefde worden bezield, net zoals in het geval van het lijden van Christus aan het kruis.

Daarom moeten zij die hulp bieden aan een persoon die aan een chronische ziekte lijdt of die zich in de laatste fase van het leven bevindt, in staat zijn om "stil te staan", om te waken bij degenen die in doodsangst verkeren, om "te troosten", dat wil zeggen om naast-te-staan in eenzaamheid, om een mede-aanwezigheid te zijn die zich openstelt voor hoop. Vgl. Paus Benedictus XVI, Encycliek, Liefde in Waarheid - Over de Christelijke hoop, Spe Salvi (30 nov 2007), 38 Door geloof en naastenliefde, uitgedrukt in de intimiteit van de ziel, is de persoon die toekijkt in feite in staat om de pijn van de ander te ondergaan en zich open te stellen voor een persoonlijke relatie met de zwakken, die de horizon van het leven boven de gebeurtenis van de dood opent en een aanwezigheid vol hoop wordt.

“Wenen met de wenenden" (Rom. 12, 15), want gezegend zijn zij die medelijden hebben, totdat ze huilen met anderen. Vgl. Mt. 5, 4 In deze relatie, die de mogelijkheid tot liefde wordt, wordt het lijden gevuld met betekenis door het delen (con-divisione) van een menselijke toestand en door solidariteit op de weg naar God, die uitdrukking geeft aan dit radicale verbond tussen mensen, Vgl. H. Paus Johannes Paulus II, Apostolische Brief, Over de christelijke zin van het menselijke lijden, Salvifici doloris (11 feb 1984), 29. “De mens als "naaste" mag, omwille van de fundamentele lotsverbondenheid van de mensen en zeker omwille van de naastenliefde, niet onverschillig voorbijgaan als hij het lijden van anderen ziet. Hij moet "blijven stilstaan", “ontroerd worden", zich gedragen als de Samaritaan in de parabel van het evangelie. De parabel drukt in wezen een diep christelijke waarheid uit, die tegelijk volkomen algemeen menselijk is. Niet zonder reden wordt alles wat voor de lijdende of hulpbehoevende mens gedaan wordt, ook in het gewone taalgebruik het werk van een "barmhartige Samaritaan" genoemd.” waardoor ze een licht zien, zelfs voorbij de dood. Dit verbond toont ons de medische handeling vanuit het innerlijke perspectief van een therapeutisch verbond tussen arts en patiënt, verenigd door de erkenning van de transcendente waarde van het leven en de mystieke betekenis van het lijden. Dit verbond is het licht voor het begrijpen van wat goed medisch handelen is en voor het overwinnen van de individualistische en utilitaire visie die vandaag de dag heerst.

Document

Naam: SAMARITANUS BONUS
De barmhartige Samaritaan - over de zorg voor mensen in kritieke en terminale levensfasen
Soort: Congregatie voor de Geloofsleer
Auteur: Luis F. Kard. Ladaria S.J.
Datum: 14 juli 2020
Copyrights: © 2020, Liberia Editrice Vaticana / Stg. InterKerk / Nederlandse Bisschoppenconferentie
Voorlopige werkvert., alineaverdeling en nummering: redactie
Bewerkt: 8 maart 2021

Opties

Internetadres
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2021, Stg. InterKerk, Schiedam