• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x

Het begrip ‘volk’, dat van nature een positieve waardering van gemeenschaps- en culturele banden inhoudt, wordt meestal verworpen door individualistische liberale benaderingen, die de samenleving slechts als de som van naast elkaar bestaande belangen zien. Ze spreken over respect voor vrijheid, maar zonder wortels in een gemeenschappelijk verhaal. In sommige middens is het gebruikelijk om diegenen die de rechten van de zwaksten in de samenleving verdedigen van populisme te beschuldigen. Het concept ‘volk’ is in hun ogen een abstracte constructie, iets dat niet echt bestaat. Maar dat doen ze om een onnodige tweedeling te creëren. Het begrip ‘volk’ noch dat van ‘naaste’ kan als puur abstract of romantisch worden beschouwd op zo’n manier dat de sociale organisatie, de wetenschap en de maatschappelijke instellingen zomaar kunnen worden afgewezen of met minachting behandeld. Men zou hetzelfde kunnen zeggen over de Bijbelse categorie van het ‘Rijk Gods’

Naastenliefde verenigt beide dimensies – het mythische en het institutionele – omdat ze een effectief proces van historische verandering vereist dat alles omvat: instellingen, recht, technologie, ervaring, professionele bijdragen, wetenschappelijke analyse en administratieve procedures. Overigens,

"het privéleven kan niet bestaan als het niet door de openbare orde beschermd wordt; een huis heeft geen intimiteit als het niet door de wet beschermd wordt en kan rekenen op een toestand van rust gebaseerd op de wet en het gezag van de staat, met een minimum aan welzijn dat door arbeidsverdeling, handelsrelaties, sociale gerechtigheid en politiek burgerschap gewaarborgd wordt." Paul Ricoeur, Histoire et vérité (1 jan 1967). Paul Ricœur, Histoire et vérité, éd. du Seuil, Parijs (1967), p. 122.

Ware naastenliefde is in staat al deze elementen te integreren in haar zorg voor anderen. In het geval van persoonlijke ontmoetingen, ook met een verre broeder of vergeten zuster, kan zij dit doen door gebruik te maken van de verschillende middelen die de instellingen van een georganiseerde, vrije en creatieve samenleving kunnen creëren. Zelfs de barmhartige Samaritaan had een herberg nodig voor de ondersteuning die hij niet persoonlijk kon bieden. Naastenliefde is realistisch en verspilt geen middelen die nodig zijn voor een historische verandering die de armen ten goede kan komen. Aan de andere kant zijn er soms linkse ideologieën en sociale doctrines die hand in hand gaan met individualistische gewoontes en ondoeltreffende procedures en slechts een kleine minderheid ten goede komen, terwijl de meerderheid van zij die in de steek gelaten worden, overgeleverd zijn aan de welwillendheid van individuen. Dit wijst op de noodzaak van zowel een grotere geest van broederlijkheid als van een efficiëntere wereldorganisatie om de dringende problemen van hen die in de steek gelaten worden, die lijden en sterven in arme landen, te helpen oplossen. Dit impliceert ook dat er niet slechts één oplossing is, niet slechts één aanvaardbare methodologie, niet slechts één economisch recept dat zonder onderscheid op iedereen toegepast kan worden en het veronderstelt bovendien dat zelfs de meest rigoureuze wetenschap verschillende wegen kan aanwijzen.

Alles hangt dus af van ons vermogen om in te zien dat we ons hart, onze gewoontes en onze levensstijl moeten veranderen. Anders zullen de politieke propaganda, de media en de opiniemakers een individualistische en onkritische cultuur blijven stimuleren, waarmee ze tegemoet komen aan de ongebreidelde economische belangen en aan een maatschappelijke organisatie in dienst van diegenen die al te veel macht hebben. Maar mijn kritiek op het technocratische paradigma houdt meer in dan alleen maar te denken dat we veilig zijn als we de excessen onder controle kunnen houden. Het grootste gevaar komt immers niet van specifieke dingen, materiële realiteiten of instellingen, maar van de manier waarop mensen ze gebruiken. Het probleem is de menselijke zwakheid, de voortdurende neiging tot egoïsme die deel uitmaakt van wat de christelijke traditie ‘begeerte’ noemt: de menselijke neiging om zich alleen met zichzelf, zijn groep, zijn eigen kleingeestige belangen bezig te houden. Die begeerte is geen gebrek van onze tijd alleen. Ze is vanaf het begin van de mensheid aanwezig en ze verandert snel en eenvoudig, ze neemt door de eeuwen heen verschillende vormen aan, door gebruik te maken van de middelen die elk moment in de geschiedenis ter beschikking stelt. Maar met Gods hulp kan ze overwonnen worden.

Onderwijs en opvoeding, zorg voor anderen, een goed geïntegreerde kijk op het leven en spirituele diepgang zijn noodzakelijk om de kwaliteit van menselijke relaties te waarborgen en om de samenleving zelf in staat te stellen te reageren op haar ongelijkheden, tekortkomingen en misbruik van macht op economisch, technologisch en politiek vlak of in de media. Sommige liberale visies negeren deze factor van menselijke zwakheid en stellen zich een wereld voor die een bepaalde orde volgt en zelf in staat is een mooie toekomst te garanderen en alle problemen op te lossen.

De markt kan op zichzelf niet elk probleem oplossen, hoezeer men ons ook vraagt dit dogma van het neoliberale geloof te geloven. Wat de uitdaging ook is, dit ontoereikende en zichzelf herhalende gedachtengoed biedt altijd dezelfde recepten aan. Het neoliberalisme reproduceert alleen maar zichzelf door zijn toevlucht te nemen tot magische concepten als ‘spill-over’ (onverwacht of onbedoeld neveneffect van iets) of ‘trickle-down’ (het doorsijpeleffect: gebaseerd op de idee dat de economische welvaart van de rijke bovenlaag uiteindelijk wel ‘doorsijpelt’ naar de lagere klassen) – zonder die namen te gebruiken – als de enige oplossing voor maatschappelijke problemen. Men houdt er geen rekening mee dat de veronderstelde ‘spill-over’ de sociale ongelijkheid niet wegneemt, die de bron is van nieuwe vormen van geweld die het sociale weefsel bedreigen. Enerzijds is er dringend behoefte aan een proactief economisch beleid gericht op

"het stimuleren van een economie die zorgt voor diversiteit in de productie en ondernemingscreativiteit" Paus Franciscus, Encycliek, 'Wees geprezen' - over de zorg voor het gemeenschappelijke huis, Laudato Si' (24 mei 2015), 129,

zodat de werkgelegenheid kan worden vergroot in plaats van verkleind. Financiële speculatie, fundamenteel gericht op het nastreven van gemakkelijk gewin, blijft grote schade aanrichten. Anderzijds

"kan de markt haar economische functie niet volkomen vervullen zonder interne handelswijzen gebaseerd op solidariteit en wederzijds vertrouwen. Dit vertrouwen is vandaag de dag verloren gegaan." Paus Benedictus XVI, Encycliek, Liefde in Waarheid - Over de integrale ontwikkeling van de mens in liefde en waarheid, Caritas in Veritate (29 juni 2009), 35 

Men bereikte niet het gewenste eindresultaat en de dogmatische recepten van de dominante economische theorie bleken niet onfeilbaar. De kwetsbaarheid van de wereldsystemen in het licht van pandemieën heeft aangetoond dat niet alles met de vrijheid van de markt opgelost kan worden en dat we, naast het herstel van een gezond beleid dat niet onderhevig is aan de dictaten van de financiële wereld,

"we de menselijke waardigheid opnieuw centraal moeten stellen en op deze pijler de alternatieve sociale structuren moeten bouwen die we nodig hebben." Paus Franciscus, Toespraak, Oude Synodeaula - Vaticaan, Tot een delegatie van de Internationale ontmoeting van volks bewegingen (28 okt 2014)

In bepaalde gesloten en monochrome economische benaderingen lijkt er bijvoorbeeld geen plaats te zijn voor volksbewegingen die werklozen, precaire en informele werknemers en vele anderen die niet gemakkelijk een plaats vinden in bestaande structuren, verenigen. Toch beheren die bewegingen verschillende vormen van volkseconomie en gemeenschapsproductie. Er is nood aan een model van sociale, politieke en economische participatie

"dat volksbewegingen kan integreren en lokale, nationale en internationale bestuursstructuren kan bezielen met die stroom van morele energie die voortkomt uit het betrekken van de uitgestotenen in de opbouw van een gemeenschappelijke toekomst.

Tegelijkertijd is het goed om ervoor te zorgen dat

die bewegingen, die ervaringen van solidariteit die van onderuit, vanuit de onderkant van de planeet, groeien – samenkomen, meer gecoördineerd worden en elkaar ontmoeten. Paus Franciscus, Toespraak, Oude Synodeaula - Vaticaan, Tot een delegatie van de Internationale ontmoeting van volks bewegingen (28 okt 2014). ORf (6 november 2014), p. 6

Dat moet echter gebeuren zonder hun karakteristieke stijl te verraden, want ze zijn

zaaiers van verandering, promotors van een proces van miljoenen kleine en grote acties, creatief met elkaar verweven als de woorden in een gedicht. Paus Franciscus, Toespraak, Aula Paulus VI, Tot de Derde Wereldvergadering van Volksbewegingen (5 nov 2016). : ORf (17 november 2016), p. 8

In die zin zijn ze ‘sociale dichters’, die op hun manier, werken, voorstellen doen, promoten en bevrijden. Dankzij hen wordt een integrale menselijke ontwikkeling mogelijk die verder gaat dan

die visie op sociaal beleid die opgevat wordt als een beleid voor de armen, maar nooit met de armen of door de armen, en zeker nooit geïntegreerd in een project dat volkeren samenbrengt. Paus Franciscus, Toespraak, Aula Paulus VI, Tot de Derde Wereldvergadering van Volksbewegingen (5 nov 2016). : ORf (17 november 2016), p. 10

Zelfs als ze lastig doen, zelfs als sommige ‘theoretici’ het moeilijk vinden om hen te classificeren, moeten we toch de moed vinden om te erkennen dat, zonder hen,

de democratie wegkwijnt en ze alleen nog een woord of formaliteit wordt, dat ze haar representativiteit verliest en buiten de realiteit komt te staan, omdat ze het volk in zijn dagelijkse strijd voor waardigheid, in de opbouw van zijn toekomst buitenspel zet. Paus Franciscus, Toespraak, Aula Paulus VI, Tot de Derde Wereldvergadering van Volksbewegingen (5 nov 2016). : ORf (17 november 2016), p. 10

Document

Naam: FRATELLI TUTTI
Alle mensen - Over broederschap en sociale vriendschap
Soort: Paus Franciscus - Encycliek
Auteur: Paus Franciscus
Datum: 4 oktober 2020
Copyrights: © 2020, Libreria Editrice Vaticana / Stg. InterKerk / Belgische Bisschoppenconferentie
Vert.: Persdienst van de Bisschoppenconferentie van België
Bewerkt: 26 november 2021

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2021, Stg. InterKerk, Schiedam