• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x

Onze tijd wordt gekenmerkt door het complexe fenomeen van economische en financiële globalisatie, een proces van toenemende integratie van de nationale economieën op het niveau van de handel in goederen en diensten en van de financiële transacties. In dit proces neemt een steeds groeiend aantal operatoren een meer globaal perspectief aan bij de keuzes die zij moeten maken in functie van de kansen op groei en winst. De nieuwe horizon van de globale maatschappij bestaat niet eenvoudig uit de aanwezigheid van economische en financiële banden tussen de nationale actoren die werkzaam zijn in verschillende landen - die ten andere altijd al hebben bestaan - maar is veeleer merkbaar in de mogelijkheid tot expansie en in de absoluut onuitgegeven aard van het zich ontwikkelende systeem van relaties. De rol van de financiële markten wordt alsmaar meer beslissend en centraal. Ten gevolge van de liberalisering van de wisselhandel en van de circulatie van kapitalen, zijn deze markten enorm en met een ongelofelijke snelheid gegroeid, tot op het punt waarop economische agenten grote hoeveelheden kapitaal "in reële tijd" van de ene naar de andere kant van de wereld kunnen overhevelen. Het gaat om een veelzijdige realiteit die niet gemakkelijk te ontcijferen valt omdat zij zich op verschillende niveaus afspeelt en voortdurend evolueert langs moeilijk voorspelbare wegen.

De globalisatie voedt nieuwe hoop maar genereert tegelijk zorgwekkende vragen Vgl. H. Paus Johannes Paulus II, Postsynodale Apostolische Exhortatie, De Kerk in Amerika, Ecclesia in America (22 jan 1999), 20. Globalisatie kan potentieel weldoende gevolgen voor de ganse mensheid genereren. In het spoor van de duizelingwekkende ontwikkelingen in het domein van de telecommunicatie, heeft de groei van het systeem van economische en financiële relaties gelijktijdig een belangrijke daling van de kosten voor communicatie en nieuwe communicatietechnologieën bewerkstelligd en het proces van wereldwijde expansie van commerciële handel en financiële transacties versneld. Met andere woorden, de twee fenomenen van economisch-financiële globalisatie en technologische vooruitgang hebben elkaar wederzijds versterkt waardoor de globale dynamiek van de huidige economische fase in een extreem tempo verloopt.

Wanneer men de huidige context analyseert, ontwaart men naast de identificatie van de mogelijkheden die zich nu voordoen in het domein van de globale economie, ook de risico's die verbonden zijn met de nieuwe dimensies van de commerciële en financiële relaties. Men kan immers spreken van onthutsende aanwijzingen voor het bestaan van een tendens van toenemende ongelijkheden, zowel tussen de ontwikkelde en de ontwikkelingslanden als in de schoot van de geïndustrialiseerde landen zelf. De groeiende economische rijkdom die mogelijk werd gemaakt door het hierboven beschreven proces, wordt vergezeld van een toename in relatieve armoede.

De zorg voor het algemeen welzijn vereist het gebruiken van de nieuwe gelegenheden voor de herverdeling van de rijkdommen over de verschillende gebieden van de planeet ten voordele van de minst bedeelden die tot op heden uitgesloten zijn of zich bevinden in de marge van de sociale en economische vooruitgang. Vgl. H. Paus Johannes Paulus II, Toespraak, Tot de leden van de Stichting "Centesimus annus" (9 mei 1998), 2 "Kortom, de uitdaging bestaat erin om een globalisatie in solidariteit, een globalisatie zonder marginalisering te verzekeren" H. Paus Johannes Paulus II, Boodschap, Boodschap voor de 21e Wereldvredesdag, 1 janauari 1998, Uit recht op gerechtigheid voor ieder groeit de vrede voor allen (8 dec 1997), 3. Het technologische proces op zich loopt het risico dat zijn positieve effecten onrechtvaardig worden gespreid over de verschillende landen. In feite kunnen technologische innovaties maar binnendringen en zich verspreiden in een specifieke gemeenschap wanneer de potentiële begunstigden beschikken over een minimum aan kennis en financiële middelen. Het spreekt voor zich dat, omwille van de grote ongelijkheden tussen landen inzake technologische en wetenschappelijke kennis, en toegang tot de nieuwste technologische producten, het proces van globalisatie op vlak van de economische en sociale ontwikkeling leidt tot het eerder doen toenemen dan afnemen van ongelijkheden tussen landen. Gezien de natuur van de huidige dynamiek volstaat het vrije verkeer van kapitaal op zichzelf niet om de kloof tussen ontwikkelingslanden en de meer ontwikkelde landen te dichten.

Handel vertegenwoordigt een fundamentele component van de internationale economische relaties en levert een beslissende bijdrage tot de specialisatie in bepaalde types van productie en tot de economische groei van verschillende landen. Vandaag bevordert internationale handel, indien goed georiënteerd, meer dan ooit ontwikkeling en kan hij nieuwe werkgelegenheid creëren en nuttige bronnen beschikbaar stellen. De sociale leer heeft herhaaldelijk de aandacht gevestigd op de distorsie van het systeem van internationale handel Vgl. H. Paus Paulus VI, Encycliek, Over de ontwikkeling van de volken, Populorum Progressio (26 mrt 1967), 61, dat dikwijls door het voeren van een protectionistische politiek de producten uit de arme landen discrimineert en hierdoor de groei van industriële activiteiten in en transfer van technologieën naar deze landen belemmert Vgl. H. Paus Johannes Paulus II, Encycliek, De ontwikkeling van de mens en de samenleving
Twintig jaar na Populorum Progressio van Paus Paulus VI, Sollicitudo Rei Socialis (30 dec 1987), 43
. De voortdurende verslechtering inzake de ruilvoorwaarden van de grondstoffen en de groter wordende kloof tussen de rijke en de arme landen, heeft het magisterium ertoe aangezet om het belang van ethische criteria in herinnering te brengen die de internationale economische relaties moeten oriënteren: het nastreven van het algemeen welzijn en de universele bestemming van de goederen; billijkheid in handelsrelaties en aandacht voor de rechten en noden van de armen in politiek inzake handel en internationale samenwerking. Anders "blijven de arme volken altijd arm en worden de rijke steeds rijker". H. Paus Paulus VI, Encycliek, Over de ontwikkeling van de volken, Populorum Progressio (26 mrt 1967), 57

Een solidariteit aangepast aan het tijdperk van de globalisatie impliceert de verdediging van de mensenrechten. In verband hiermee onderlijnt het magisterium dat niet alleen "het vooruitzicht op een internationaal openbaar gezag ten dienste van de mensenrechten, de vrijheid en de vrede, nog lang niet helemaal gerealiseerd (is); ongelukkig genoeg is er ook de vaststelling van de talrijke aarzelingen van de internationale gemeenschap inzake de plicht de mensenrechten te respecteren en toe te passen. De plicht slaat op alle fundamentele rechten en laat dan ook geen speelruimte voor willekeurige keuzes, die zouden kunnen leiden naar vormen van discriminatie en onrecht. Tezelfdertijd zijn wij de getuige van de groei van een zorgwekkende kloof tussen een reeks van nieuwe, door hoogtechnologische samenlevingen gestimuleerde 'rechten' en de elementaire mensenrechten die nog altijd niet worden gerespecteerd, vooral in situaties van onderontwikkeling. Ik denk hier bijvoorbeeld aan het recht op voeding, drinkbaar water, huisvesting, zelfbeschikking en onafhankelijkheid". H. Paus Johannes Paulus II, Boodschap, Wereldvredesdag 2003, 'Pacem in terris' - een permanente opdracht (8 dec 2002), 5

Naarmate de globalisatie uitbreidt, moet zij gepaard gaan met een steeds rijper bewustzijn bij de verschillende organisaties van het maatschappelijke middenveld van de nieuwe plichten waartoe ze op wereldschaal geroepen zijn. Eveneens dankzij het resoluut optreden van deze organisaties zal het mogelijk worden om het huidige proces van economische en financiële groei die zich op mondiale schaal voltrekt, te laten plaatsvinden in een kader dat een effectief respect voor de mensenrechten en de rechten van de volken garandeert, evenals een billijke distributie van de bronnen in elk land en tussen de verschillende landen: "vrijheid van handel is alleen eerlijk wanneer dit in overeenstemming is met de eisen van de rechtvaardigheid". H. Paus Paulus VI, Encycliek, Over de ontwikkeling van de volken, Populorum Progressio (26 mrt 1967), 59

Er moet bijzondere aandacht worden verleend aan de specifieke lokale kenmerken en aan de culturele verschillen die worden bedreigd door de aan de gang zijnde economische en financiële processen: "Globalisatie mag geen nieuwe versie van het kolonialisme zijn. Zij moet de diversiteit van de culturen respecteren die, in de schoot van de universele harmonie van de volken, fungeren als interpretatieve sleutels van het leven. In het bijzonder mag globalisatie de armen niet beroven van wat hen het meest dierbaar is, inclusief hun religieus geloof en praktijk, omdat authentieke religieuze overtuigingen de zuiverste manifestaties vormen van menselijke vrijheid". H. Paus Johannes Paulus II, Toespraak, Tot de Pauselijke Academie voor Sociale Wetenschappen (2001) (27 apr 2001), 4

In het tijdperk van de globalisatie moet de solidariteit tussen generaties met klem worden benadrukt: "Vroeger was de solidariteit tussen de generaties in vele landen een natuurlijke houding van de familie; zij werd eveneens een plicht van de gemeenschap" H. Paus Johannes Paulus II, Toespraak, Tot de Pauselijke Academie voor Sociale Wetenschappen (2002) (11 apr 2002), 3. Het is goed dat dergelijke solidariteit verder wordt nagestreefd in de nationale politieke gemeenschappen, maar vandaag stelt het probleem zich ook binnen de globale politieke gemeenschap, opdat de globalisatie niet ten nadele van de meest hulpbehoevende en de zwaksten zou worden gerealiseerd. Solidariteit tussen generaties vereist dat men in de globale planning handelt in overeenstemming met het principe van de universele bestemming van de goederen, dat het moreel illegitiem en economisch contraproductief maakt om de volgende generaties te belasten met de huidige kosten: moreel illegitiem omdat dit zou neerkomen op het ontwijken van de eigen verantwoordelijkheden; economisch contraproductief omdat het corrigeren van fouten altijd duurder is dan het voorkomen ervan. Dit principe moet bovenal - hoewel niet alleen - worden toegepast op de hulpbronnen van de aarde en op de bescherming van de schepping, iets wat bijzonder delicaat is geworden door de globalisatie die de ganse planeet - begrepen als een uniek ecosysteem - omsluit. Vgl. H. Paus Johannes Paulus II, Toespraak, Tot de leden van de Italiaanse Christelijke Arbeiders-verenigingen (27 apr 2002), 4

Document

Naam: COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK
Soort: Pauselijke Raad "Justitia et Pax"
Datum: 26 oktober 2004
Copyrights: © 2004, Libreria Editrice Vaticana
Vert.: vatican.va, Stg. InterKerk, katholiekgezin.nl
Bewerkt: 5 december 2020

Referenties naar dit document

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
Trefwoordenlijst voor dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2021, Stg. InterKerk, Schiedam