• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x
De originaliteit

De boodschap van de encycliek is een reactie op deze culturele situatie.

Zij brengt met kracht en overtuiging opnieuw het vermogen van de rede naar voren om God te kennen en in overeenstemming met de beperkte natuur van de mens tot de fundamentele waarheden van het bestaan te komen: het geestelijk karakter en de onsterfelijkheid van de ziel, het vermogen goed te doen en de morele natuurwet te volgen, de mogelijkheid ware oordelen te formuleren, de bevestiging van de vrijheid van de mens ... Tegelijkertijd bevestigt zij dat een dergelijk metafysisch vermogen van de rede een noodzakelijk gegeven is van het geloof, en wel zo dat een geloofsopvatting die zou pretenderen zich te ontwikkelen op een wijze die d.': rede vreemd is of ervoor in de plaats komt, ook als geloof gebrekkig zou zijn.

Verder mengt de Paus zich ten volle in de dialoog tussen de intellectuelen van onze tijd en stelt hij een serieuze vraag die een even serieuze reflectie en discussie op gang moet brengen: Waarom wil de rede zichzelf verhinderen naar de waarheid te streven, terwijl zij op grond van haar natuur erop gericht is tot deze waarheid te komen? Hier wordt het duidelijk dat er, om het vermogen van de rede te ondersteunen om tot de waarheid over God, zichzelf en de wereld te komen, een filosofie nodig is die de metafysische dimensie van de werkelijkheid begripsmatig kan vatten; anders gezegd, er is een filosofie nodig die openstaat voor de fundamentele vragen van het bestaan, voor de volledigheid en de totaliteit van de werkelijkheid zonder zich op grond van vooroordelen af te sluiten voor wat dan ook en zonder beperkende opvattingen vooraf.

Het christelijk geloof is derhalve enerzijds verplicht zich te verzetten tegen die filosofieën en theorieën die de aangeboren houding van de mens om de metafysische waarheid van de dingen te kennen uitsluiten (positivisme, materialisme, sciëntisme, historicisme, problematicisme, relativisme, nihilisme). Anderzijds behoedt het geloof door de mogelijkheid van een metafysische en rationele reflectie die haar onafhankelijkheid bewaart in de methode van onderzoek en haar eigen aard te verdedigen, de waardigheid van de mens en geeft de filosofie zelf een impuls door haar ertoe aan te zetten zich bezig te houden met en zich te bekommeren om kwesties als de uiteindelijke en diepe zin van het zijn, de mens, de wereld. Immers, de mens uitsluiten van de toegang tot de waarheid is de wortel van alle vervreemding. In deze zin sluit H. Paus Johannes Paulus II - Encycliek
Fides et Ratio
Over de verhouding van Geloof en Rede
(14 september 1998)
aan bij de eerste, programmatische encycliek van Johannes Paulus II, H. Paus Johannes Paulus II - Encycliek
Redemptor Hominis
De Verlosser van de mensen
(4 maart 1979)
: de Kerk kan niet onverschillig blijven voor al wat het menselijk hart doet kloppen, dit wil zeggen al zijn onrust, al zijn ondernemingen en verwachtingen: "Het zoeken naar de waarheid, de onverzadigbare behoefte aan het goede, de honger naar vrijheid, de nostalgie naar het schone, de stem van het geweten". H. Paus Johannes Paulus II, Encycliek, De Verlosser van de mensen, Redemptor Hominis (4 mrt 1979), 18

Doel van H. Paus Johannes Paulus II - Encycliek
Fides et Ratio
Over de verhouding van Geloof en Rede
(14 september 1998)
is de hedendaagse mens weer vertrouwen te geven in de mogelijkheid een zeker antwoord te vinden op zijn onrust en morele eisen; de encycliek nodigt het menselijk geweten uit het probleem onder ogen te zien van het fundament van het bestaan en het leven en de waarheid van God te erkennen als waarheidsbeginsel van de persoon en de hele wereld.

Dat wil niet zeggen dat de Kerk een bepaalde filosofische school wil opdringen of een bepaald filosofisch of metafysisch systeem tot alleenzaligmakend wil verklaren. De encycliek is op dit punt zeer helder. Het betekent echter wel dat de christelijke leer de bevestiging vereist van een recta ratio (een juiste filosofische rede) die, ook al vereenzelvigt zij zich niet met een bijzondere filosofische waarheid, de wezenlijke kern en de onwrikbare uitgangspunten tot uitdrukking brengt van de rationele waarheid van het zijn, het kennen, het moreel handelen van de mens, die om zo te zeggen aan de pluraliteit van de verschillende filosofieën en culturen voorafgaan en het criterium vormen voor een oordeel over de verschillende uitspraken van de filosofische systemen.

Men begrijpt derhalve het belang van de oproep die de encycliek richt tot theologen en (gelovige en niet-gelovige) filosofen. Bijzonder origineel is de opmerking dat de christelijke openbaring zelf aanknopings- en vergelijkingspunt is tussen filosofie en geloof. Wanneer de paus de huidige eisen en opdrachten schetst (hoofdstuk VII), geeft hij de "weg van het weten" aan als de belangrijkste weg om te komen tot de definitieve antwoorden op het probleem van de zin van het bestaan: hij herinnert de theologen eraan dat de theologie zonder een gezonde filosofie gedoemd is te bezwijken voor de vormen van postmodernistisch denken die ervan afgezien hebben te denken over het waarheidsprobleem, en hij nodigt de filosofen uit in het voetspoor van een eeuwig geldende traditie weer te komen tot de dimensies van een ook metafysische wijsheid en waarheid. 

Document

Naam: PRESENTATIE VAN "FIDES ET RATIO"
Soort: Congregatie voor de Geloofsleer
Auteur: Joseph Kardinaal Ratzinger
Datum: 15 oktober 1998
Copyrights: © 1999, Internationale Katholiek Tijdschrift "Communio" jrg. 24 nr. 1, p. 67-71
Vert.: drs. H.M.G. Kretzers
Bewerkt: 7 november 2019

Referenties naar dit document

 
Geen documenten gevonden!
 
Geen berichten gevonden!

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2019, Stg. InterKerk, Schiedam