• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x
Verscheidenheid van methodes
Wil de catechese haar eigen doel bereiken n.l. de opvoeding in het geloof, dan behoort zij verschillende methodes te gebruiken naar gelang van de leeftijd, de verstandelijke ontwikkeling, de kerkelijke en geestelijke volwassenheid en andere persoonlijke omstandigheden. Deze verscheidenheid wordt, als wij de zaak heel algemeen stellen, ook vereist door alles wat samenhangt met het sociaal-culturele klimaat, waarin de Kerk haar catechese geeft.

Deze verscheidenheid in methodes is een teken van leven en rijkdom. Dit hebben ook de vaders van de vierde algemene bisschoppensynode ingezien, die tegelijk wezen op noodzakelijke voorwaarden indien die verscheidenheid nuttig wil zijn en geen schade wil berokkenen aan de eenheid bij het onderricht van het ene geloof.

Ten dienste van de Openbaring en de bekering
De eerste algemene kwestie betreft het risico en de bekoring om ten onrechte het catechetisch onderricht te vermengen met ideologische opvattingen, openlijk of bedekt, vooral van politico-sociale aard, of met individuele politieke opties. Wanneer immers dergelijke perspectieven een invloed hebben die van die aard is dat zij de centrale boodschap verduistert en secundair maakt, of ze gebruikt voor haar eigen doeleinden, dan wordt de catechese tot in de wortel aangetast. Met recht en reden heeft de synode gewezen op de noodzaak voor de catechese, om ten opzichte van de polarisatie rond sterk afwijkende standpunten, zich daarboven te houden, en om een soort “dichotomie” te vermijden, ook wanneer het gaat om theologische interpretaties, die aan dergelijke vragen worden gegeven. De catechese behoort de Openbaring als leidraad te nemen, zoals het universeel leergezag van de Kerk die op plechtige of gewone wijze doorgeeft. Die openbaring maakt ons bekend dat God, schepper en verlosser, zijn Zoon naar de mensen zond om hun vlees aan te nemen, aldus binnentredend, niet alleen in de persoonlijke geschiedenis van de individuele mens, maar ook in de menselijke geschiedenis zelf waarin Hij het middelpunt werd. Die openbaring heeft dan ook tot doel de mensen en de hele wereld grondig te veranderen onder invloed van het Evangelie van Jezus Christus, en heel de samenhang van de menselijke existentie te wijzigen. Zo opgevat, overstijgt de catechese het zogenoemde moralisme, dat zich al te zeer hecht aan uiterlijke observatie, terwijl zij toch een echte christelijke moraal omvat. Vooral stijgt zij uit boven ieder tijdelijk, sociaal of politiek “messianisme”. Zij is immers op zoek naar de diepste grond van de mens.
Belichaming van de boodschap in de culturen

Ik snijd nu een tweede kwestie aan. Zoals ik tot de leden van de Bijbelcommissie gezegd heb: “De term 'acculturatie' of 'inculturatie' is weliswaar een neologisme maar toch een uitstekende uitdrukking voor een van de elementen van het grote mysterie van de menswording.” H. Paus Johannes Paulus II, Toespraak, Tot de leden van de Pauselijke Bijbelcommissie (26 apr 1979). AAS 71 (1979), blz. 607 Wij kunnen in volle ernst eerst zeggen dat de catechese, net als de evangelisatie in het algemeen, tot doel heeft de kracht van het Evangelie te laten doordringen tot in het hart van de menselijke cultuur en van de diverse verschijningsvormen van die cultuur. Om dit te bereiken moet de catechese kennis nemen van die culturen en van haar componenten, doorzien welke haar meest markante kenmerken zijn, en haar eigen woorden en rijkdommen eerbiedigen. Zo immers zal zij mensen van uiteenlopende culturen brengen tot de kennis van het verborgen mysterie Vgl. Rom. 16, 25 Vgl. Ef. 3, 5 en hen helpen om, uit de levende eigen traditie verschillende aspecten naar voren te brengen, die op een originele wijze gestalte geven aan de christelijke levenswijze, celebratie en wijze van denken. Twee zaken moet men echter in dat verband voor ogen houden. Ten eerste kan de evangelische boodschap niet zonder meer worden losgemaakt van die culturen waarin zij voor het eerst vorm kreeg. Ik bedoel: heel het Bijbels universum en meer bepaald het menselijk cultuurpatroon waarin Jezus leefde. Ook niet zonder groot verlies zal men die boodschap losmaken van de cultuurvormen waarin zij in de loop der eeuwen een bedding vond. Nooit ontspringt de boodschap als vanzelf uit een of andere cultuurbodem. Maar altijd wordt zij doorgegeven aan de hand van een apostolische dialoog, die noodzakelijkerwijze gepaard gaat met een soort dialoog van de culturen.

Ten tweede moet nadrukkelijk gezegd worden dat de kracht van het Evangelie overal omvormend werkt en een wedergeboorte tot stand brengt. Als het Evangelie een cultuur binnendringt, wie zal er dan over verwonderd zijn, dat niet weinig elementen van die cultuur worden omgevormd? Het zou geen catechese zijn, indien het evangelie zelf diende te veranderen door het contact met de culturen.

Als hier niet op gelet werd, bereikte men, zoals de H. Paulus krachtig formuleert,dat “het kruis van Christus zijn kracht zou verliezen”. Vgl. 1 Kor. 1, 17

Iets heel anders is de handelswijze die, met wijs overleg, vertrekt van religieuze en andere elementen, die behoren tot het culturele erfgoed van een of andere groep of klasse van mensen, om hen te helpen het volledige christelijke mysterie beter te begrijpen. Echte catecheten weten immers heel goed, dat de catechese zich incarneert in verscheidene vormen van menselijke cultuur of in wisselende manieren van menselijke samenleven. Het volstaat te denken aan de onderling zo verschillende volken, aan de adolescenten en jongeren van vandaag, aan de wisselende omstandigheden, waarin de mensen van onze tijd verkeren. Dergelijke catechesen dulden niet dat de catechese uitgehold wordt door van de boodschap af te stappen of haar een domper op te zetten bij middel van zogenoemde aanpassingen, ook voor wat de taal betreft, zodanig dat de “toevertrouwde schat” van het geloof Vgl. 2 Tim. 1, 14 in gevaar komt of dat in geloof en zeden al teveel wordt toegegeven. Dergelijke catechesen zijn er vast van overtuigd, dat echte catechese dergelijke culturen rijker maakt, doordat zij hen helpt overstijgen wat daarin nog onvolmaakt en zelfs onmenselijk is, en doordat zij de goede waarden die ze echt bevatten, opneemt in de volheid van Christus. Vgl. Joh. 1, 16 Vgl. Ef. 1, 10

Bijdrage van de volksdevoties
Een andere kwestie van methode betreft de wijze waarop men voor de catechetische vorming gebruik kan maken van de waardevolle elementen in de volksdevoties. Ik denk aan de devotiepraktijken, die het gelovige volk in sommigen landen beoefent met een vurigheid van geest en een zuiverheid van bedoeling die diepe indruk maken, ook al moet het geloof, dat er aan ten grondslag ligt, gezuiverd worden en grotendeels rechtgetrokken. Ik denk aan sommige gemakkelijke gebeden, die heel wat eenvoudige mensen graag telkens weer herhalen. Ik denk aan vrome handelingen, die gesteld worden met een oprecht verlangen boete te doen of de Heer te behagen. In het grootste deel van dergelijke gebeden en praktijken zijn er, naast sommige te verwerpen zaken, zeker ook elementen, die, als zij goed begeleid worden, heel waardevol kunnen zijn om het mysterie van Christus dieper te leren kennen: de liefde en barmhartigheid van God, de Menswording van Christus, zijn verlossend Kruis en Zijn Verrijzenis, de werkzaamheid van de Geest in afzonderlijke christenen en in de Kerk, het geheim van het hiernamaals, de evangelische deugden die beoefend moeten worden, de aanwezigheid van de christen in de wereld, en meer dergelijke zaken. Waarom zouden wij een beroep doen op niet-christelijke – ja zelfs het christendom vijandige elementen, terwijl wij niet willen steunen op elementen, die weliswaar herzien en verbeterd moeten worden, maar toch in hun wortels iets christelijks hebben?
Memoriseren
De laatste kwestie van methode, die minstens onder de aandacht gebracht moet worden en waarover de synode meermalen gesproken heeft, gaat over het memoriseren. In het begin, toen de menselijke cultuur vooral mondeling werd overgedragen, paste de christelijke catechese het van buiten leren zeer ruim toe. Gedurende lange tijd bleef het daarna de gewoonte de voornaamste waarheden aan het geheugen toe te vertrouwen. Wij weten allen wel dat deze methode niet zonder nadelen is. De grootste daarvan bestaat hierin, dat zij niet voldoende inzicht verschaft, soms bijna geen, doordat de hele kennis wordt herleid tot formules die herhaald worden zonder de zaak zelf uit te diepen. Deze nadelen, samen met verschillende kenmerken van onze beschaving, hebben ervoor gezorgd dat in de catechese de geheugenoefening hier en daar bijna volledig werd geschrapt - helaas voor goed, zeggen sommigen. Daarom hebben in de vierde algemene vergadering van de synode zeer gezaghebbende mensen er op aangedrongen een wijs evenwicht te zoeken in de rol van studie en spontaniteit, van dialoog en stilte, van schrift en geheugen. Sommige culturen hechten trouwens nog steeds grote waarde aan het geheugenwerk.

In het profane onderwijs van sommige landen klinken met de dag talrijker woorden van afkeuring omtrent de nadelen, die voortvloeien uit een gebrek aan waardering voor het menselijk vermogen van het geheugen, waarom er dan niet naar streven zijn betekenis voor de catechese op een intelligente en zelfs originele wijze te herstellen? De “herinnerende” viering van de belangrijke feiten van de heilsgeschiedenis veronderstelt trouwens dat men hiervan nauwkeurig kennis bezit. In het geheugen enkele woorden van Jezus Christus vastleggen, belangrijke Bijbelplaatsen, de tien geboden, geloofsbelijdenissen, liturgische teksten, belangrijke gebeden en de basisgegevens van de christelijke leer...- dat alles is zeker niet in strijd met de waardigheid van de jonge christenen noch een beletsel voor een persoonlijk contact met God. Integendeel, zoals de synodevaders met nadruk onder de aandacht brachten. Zoiets is werkelijk noodzakelijk. Men moet de zaken realistisch bekijken. Bloemen van geloof en vroomheid, als ik me zo mag uitdrukken, kunnen niet groeien op braakliggende grond die niet wordt omgespit door het geheugen. Belangrijk is echter dat de nu van buiten geleerde teksten tegelijk geïnterioriseerd worden, geleidelijk aan in hun diepte begrepen worden, zodat zij een bron worden van christelijk leven, zowel voor de afzonderlijke personen als voor de gemeenschappen.

Dat er een veelvoud van methodes bestaat om in deze tijd catechese te geven, kan een teken zijn van levenskracht en scherpzinnigheid. In ieder geval is het belangrijk, dat de gekozen methode beantwoordt aan de allereerste wet, die heel het leven van de Kerk bindt: de trouw aan God - in een en dezelfde beweging van liefde - de trouw aan de mens.

Document

Naam: CATECHESI TRADENDAE
Catechese geven in onze tijd
Soort: H. Paus Johannes Paulus II - Postsynodale Apostolische Exhortatie
Auteur: H. Paus Johannes Paulus II
Datum: 16 oktober 1979
Copyrights: © 1980, Wereldkerkdocumenten nr. 7
Bewerkt: 23 juni 2020

Opties

Internetadres
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2020, Stg. InterKerk, Schiedam