• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x

In de morgen die volgt op de sluiting van het conclaaf komen de kieskardinalen die niet door ziekte verhinderd zijn op een gegeven teken in de aangewezen kapel samen, waar zij het eucharistisch offer celebreren of bijwonen. Na de goddelijke dienst en de aanroeping van de Heilige Geest gaat men terstond over tot de verkiezing, die slechts op een der hierna aangegeven manieren of vormen mag worden gehouden: anders moet de keuze als ongeldig en nietig worden beschouwd, behoudens het bepaalde in n. 76.

De eerste manier, die men als het ware bij acclamatie of bij inspiratie kan noemen, is die waarbij de kieskardinalen als op ingeving van de Heilige Geest iemand eensgezind en met luide stem, vrij en spontaan, tot Paus uitroepen. Deze vorm kan echter alleen worden aangewend in het gesloten conclaaf en moet geschieden door het op verstaanbare wijze uitspreken of, wanneer iemand dit woord niet kan uitspreken, het schriftelijk kenbaar maken van het woord eligo. Bovendien wordt vereist, dat deze manier van kiezen door alle in het conclaaf aanwezige kieskardinalen en voor ieder afzonderlijk, ook die welke wegens ziekte aan hun cel gebonden zijn, en zonder dat iemand het er niet mee eens is, wordt aanvaard, en ook met dit voorbehoud, dat geen speciale praktijk rond de naam van de te kiezen persoon is voorafgegaan. Wanneer dus bijvoorbeeld een van de kieskardinalen spontaan en zonder voorafgaande speciale praktijk zegt

'Eminentste vaders, gezien de buitengewone deugd en geschiktheid van de hoogeerwaarde N.N. vind ik, dat hij tot Paus gekozen moet worden en kies ik hem bij dezen tot Paus',

en wanneer dan de overigen zich zonder uitzondering bij de mening van deze aansluiten en met hetzelfde woord eligo, op verstaanbare wijze uitgesproken of, als dat niet mogelijk is, schriftelijk tot uiting gebracht, dezelfde persoon, zonder dat een speciale praktijk is voorafgegaan, gemeenschappelijk kiezen, dan is die N.N. canoniek en op deze wijze van verkiezing gekozen.

De tweede manier is die welke bij afspraak wordt genoemd, wanneer namelijk in bijzondere omstandigheden de kieskardinalen de macht om te kiezen aan enkelen uit hun midden toevertrouwen, die dan in naam van allen de keuze van de herder van de katholieke Kerk doen. Ook in dit geval moeten de kieskardinalen die in het gesloten conclaaf aanwezig zijn allen tezamen en ieder afzonderlijk en zonder tegenspraak tot deze afspraak besluiten en de stemming aan een oneven aantal vaders, tenminste negen en ten hoogste vijftien, toevertrouwen en bij wijze van voorbeeld deze vorm onderschrijven:

'In de Naam des Heren, Amen. In het jaar enz., de maand enz., op de dag enz., hebben wij, kieskardinalen in dit conclaaf aanwezig, allen tezamen en ieder afzonderlijk (allen worden dan bij name genoemd), besloten en besluiten nu over te gaan tot verkiezing bij afspraak; daarom kiezen wij eensgezind en zonder tegenspraak als vertrouwenspersonen hunne eminentste vaders N.N., N.N., aan wie wij de volledige macht verlenen om in een herder van de heilige roomse Kerk te voorzien, onder deze vorm, namelijk ... '.

Hier moeten de kieskardinalen die tot deze afspraak willen overgaan duidelijk de manier en vorm aangeven volgens welke de gekozenen hun keuze moeten doen en wat wordt vereist om de keuze geldig te doen zijn, bijvoorbeeld of zij eerst aan heel het college van kiesgerechtigden de persoon die zij willen kiezen, moeten voorstellen ofwel dat zij de keuze zonder meer kunnen doen; of alle gekozenen het eens moeten zijn over één persoon of dat het voldoende is dat één persoon de twee derde meerderheid behaalt; of zij iemand moeten kiezen uit het college der kiesgerechtigde kardinalen of ook iemand buiten dit college, en dergelijke. Daaraan moet ook worden toegevoegd, voor welke tijd de kieskardinalen willen, dat de vertrouwenspersonen de macht hebben om te kiezen; en daarna worden de volgende of dergelijke woorden toegevoegd:

'en wij beloven, dat wij hem als Paus zullen beschouwen die de vertrouwenspersonen volgens de genoemde manier hebben gemeend te moeten kiezen'.

Wanneer een dergelijk mandaat met de voorwaarden zoals boven aangegeven, is aangenomen, begeven de vertrouwenspersonen zich naar een afzonderlijke en afgesproken plaats, en opdat ze vrijuit met elkaar kunnen spreken, moeten ze openlijk verklaren, dat ze niet de bedoeling hebben door enige uitspraak van woorden hun instemming te geven, tenzij ze die uitdrukkelijk op schrift bevestigden. Wanneer dan tenslotte door de vertrouwenspersonen een keuze is gedaan volgens de hun opgedragen manier en deze keuze in het conclaaf bekend is gemaakt, is daardoor de Paus canoniek en werkelijk gekozen.

De derde en gewone manier of vorm van verkiezing van de Paus is die welke door stemming wordt genoemd. Hier bevestigen wij volledig de wet die vroeger is uitgevaardigd en onderhouden en waarin is bepaald, dat voor een geldige keuze van de Paus twee derde van de stemmen vereist is; tevens willen wij, dat de norm die door onze voorganger Pius XII is uitgegeven van kracht is, waarin is voorgeschreven, dat het altijd twee derde plus één moet zijn. Vgl. Paus Pius XII, Apostolische Constitutie, Over de Sedes Vacante en de Pauskeuze (Samenvatting), Vacantis Apostolicae Sedis (8 dec 1945), 68

De ritus van de stemming omvat drie handelingen, waarvan de eerste, die voor-de-stemming kan worden genoemd, het volgende inhoudt:

  1. het klaarmaken en de uitdeling van de stem briefjes, hetgeen door de ceremoniarii gebeurt, die er tenminste twee of drie aan iedere kieskardinaal overhandigen;
  2. het uitkiezen, door loting onder alle kieskardinalen, van drie stemopnemers en drie afgevaardigden voor de stemmen van de zieken, die kortheidshalve infirmarii worden genoemd, en drie controleurs; deze loting heeft openlijk plaats door de laatste kardinaal-diaken, die de namen van de negen voor deze taak aangewezenen achtereenvolgens trekt;
  3. het invullen van de stembriefjes, wat door iedere kieskardinaal in het geheim moet gebeuren en die daarom het handschrift waarmee hij de naam van de gekozene neerschrijft zo moet verdraaien, dat die niet gemakkelijk kan worden herkend; hij moet ervoor zorgen, dat hij niet meerdere namen op het briefje schrijft, want dan zou de stem ongeldig zijn;
  4. het dichtvouwen van de stembriefjes; dat geschiedt in het midden van ieder briefje, en wel zó dat het briefje ongeveer de breedte van één duim krijgt.
Bij deze stemming moeten de volgende normen in acht worden genomen:
  1. de vorm van het stembriefje moet rechthoekig en langwerpig zijn; in het midden van de bovenkant moet het de woorden bevatten, zo mogelijk gedrukt: Ik kies tot Paus ... , en aan de onderkant vanaf het midden moet een open ruimte zijn, waar de naam van de gekozene geschreven kan worden; het briefje is dus zo ingedeeld, dat de twee delen samengevouwen kunnen worden;
  2. als bij de loting van de stemopnemers, de infirmarii en de controleurs de namen waren getrokken van kieskardinalen die wegens ziekte of een ander beletsel genoemde taken niet kunnen uitvoeren, worden in hun plaats de namen van anderen die niet verhinderd zijn, getrokken. De drie die het eerste getrokken zijn, zullen de taak van stemopnemers vervullen, de tweede drie die van infirmarii en de derde drie die van controleurs;
  3. terwijl de stemmen worden uitgebracht, moeten de kieskardinalen alleen in de kapel zijn; daarom moeten direct nadat de stembriefjes zijn uitgedeeld en voordat de kiezers daarop beginnen te schrijven de secretaris van het conclaaf, de pauselijke ceremoniemeester en de ceremoniarii de zaal verlaten. Wanneer deze weg zijn, moet de laatste kardinaal-diaken de deur sluiten, om die telkens wanneer het nodig is te openen en weer te sluiten, zoals wanneer de infirmarii naar buiten gaan om de stemmen van de zieken te verzamelen of weer in de kapel terugkeren.

De tweede handeling, die de eigenlijke stemming wordt genoemd, houdt in:

  1. het neerleggen van de stembriefjes in de stembus,
  2. het mengen en tellen van de stembriefjes,
  3. de bekendmaking van de stemming.

Iedere kieskardinaal moet met inachtneming van de voorrang het beschreven en dichtgevouwen stem briefje met opgeheven hand, zodat deze kan worden gezien, naar het altaar brengen waarbij de stemopnemers staan en waarop zich de stembus bevindt van een deksel voorzien, waar de stembriefjes ingeworpen worden. Geknield bidt de kieskardinaal daar een ogenblik; dan staat hij op en zweert met luide stem volgens deze formule:

Ik zweer bij Christus de Heer, die mij zal oordelen, dat ik degene kies die ik voor God meen te moeten kiezen.

Dan plaatst hij het briefje op het deksel en laat het in de bus glijden, waarna hij een buiging maakt naar het altaar en naar zijn plaats terugkeert. Wanneer echter een van de in de kapel aanwezige kieskardinalen wegens zijn slechte gezondheid niet naar het altaar kan toegaan, gaat de laatste stemopnemer naar hem toe; en de kiezer geeft dan, na het uitspreken van voornoemde eed, het dichtgevouwen stembriefje aan die stemopnemer, die het openlijk naar het altaar brengt en het zonder gebed en eed op het deksel plaatst en in de bus laat glijden.

Wanneer er echter kieskardinalen ziek in hun cel verblijven, gaan de drie infirmarii naar hen toe met een bus waar boven een gleuf in is, waardoor de gevouwen briefjes erin geworpen kunnen worden; voordat de stemopnemers deze bus aan de infirmarii overhandigen, openen ze deze voor allen zichtbaar, zodat de overige kiezers kunnen zien, dat hij leeg is, dan sluiten ze hem en leggen de sleutel op het altaar. Dan gaan de infirmarii met de gesloten bus en een passend aantal stembriefjes op een schaaltje naar iedere zieke toe; deze vult het briefje in het geheim in, vouwt het dicht en, na eerst de eed gezegd te hebben, laat hij het door de gleuf in de bus glijden. Wanneer een zieke niet in staat is te schrijven, verricht een van de infirmarii of een andere kieskardinaal door de zieke gemachtigd bovengenoemde handelingen voor hem, na eerst de eed van geheimhouding in de handen van die infirmarii afgelegd te hebben. Wanneer dat gedaan is, brengen de infirmarii de bus in de kapel, de stemopnemers openen hem en tellen de briefjes die erin zijn; en als ze bevonden hebben, dat het er evenveel zijn als er zieken zijn, leggen zij ze een voor een op een schaaltje en laten ze zo alle tegelijk in de stembus glijden. Om te voorkomen, dat de handeling van de stemming al te lang wordt gerekt, kunnen de infirmarii hun eigen stembriefjes direct na de eerste van de kardinalen gereed maken en in de bus deponeren en dan, terwijl de andere kiezers hun stem uitbrengen, naar de zieken gaan om hun stemmen in ontvangst te nemen, op de boven beschreven manier.
Nadat alle kieskardinalen hun stembriefjes in de bus hebben gedaan, moet de eerste stemopnemer deze bus meerdere malen schudden om de briefjes door elkaar te mengen; dan moet de laatste stemopnemer ze direct tellen door elk stembriefje afzonderlijk uit de bus te nemen en in een lege bus of vaas te deponeren. Wanneer het aantal briefjes niet met het aantal kiezers overeenkomt, moeten ze alle worden verbrand en gaat men weer, dat wil zeggen, voor de tweede maal, over tot stemming; wanneer echter het aantal briefjes wel overeenkomt met het aantal kiezers, volgt de publicatie van de stemming op de volgende manier:
De stemopnemers zitten aan een tafel voor het altaar: de eerste van hen neemt één stem briefje, vouwt het open, neemt kennis van de naam van de gekozene daarop en geeft het dan aan de tweede stemopnemer, die na het lezen van de naam van de gekozene het stembriefje doorgeeft aan de derde, die het met luide en verstaanbare stem opleest, zodat alle aanwezige kiezers de stem kunnen aantekenen op een daartoe bestemd blad papier. Hij noteert ook zelf de naam die van het briefje is afgelezen. Wanneer bij de publicatie van de stemming de stemopnemers twee briefjes aantreffen die zo in elkaar zijn gevouwen, dat ze slechts door één persoon blijken te zijn afgegeven, worden bedoelde briefjes beschouwd als geldend voor één stem, wanneer beide briefjes een en dezelfde naam bevatten; wanneer er echter verschillende namen op staan, is geen van beide stemmen geldig; maar de hele stemming wordt daardoor niet ongeldig, in geen van beide gevallen.

Na de bekendmaking van de stemming worden de stemmen door de stemopnemers volgens de namen van hen die ze hebben verkregen, opgeteld en op een apart vel papier genoteerd.

De laatste stemopnemer rijgt de stembriefjes, nadat hij ze gelezen heeft, op de plaats waar het woord eligo staat een voor een aan een draad, om ze beter te kunnen bewaren. Na het aflezen van alle namen worden de uiteinden van de draad samengebonden en worden de aldus samengebonden stembriefjes in een lege trommel of op een leeg deel van de tafel neergelegd.

Dan volgt de derde en laatste handeling, die na-destemming wordt genoemd en die het volgende inhoudt:

  1. de telling van de stemmen,
  2. het oplezen ervan,
  3. het verbranden van de briefjes.

De stemopnemers tellen de stemmen samen die ieder heeft verkregen en, wanneer niemand twee derde plus een op zich heeft verzameld, is er in die stemming geen Paus gekozen; wanneer iemand die echter wel heeft verkregen, is de Paus wettig gekozen.

De controleurs moeten, of de uiteindelijke keuze nu heeft plaats gehad of niet, zowel de briefjes van de stemming bekijken als de aantekening van de stemmingen door de stemopnemers, opdat vaststa, dat dezen zich nauwgezet en getrouw van hun taak hebben gekweten.

Direct na de verificatie moeten alle stem briefjes, voordat de kieskardinalen uit de aula weggaan, door de stemopnemers en bijgestaan door de secretaris van het conclaaf en de ceremoniarii, die intussen door de kardinaal-deken zijn ontboden, worden verbrand. Indien echter direct een tweede stemming moet worden gehouden, worden de briefjes van de eerste stemming pas op het eind samen met die van de tweede stemming verbrand.

Om de geheimhouding beter te garanderen, schrijven wij aan alle kieskardinalen afzonderlijk voor alle soorten aantekeningen die zij over de uitslag van alle stemmingen bij zich hebben aan de kardinaal-camerlengo of een van de drie kardinalen-assistenten te overhandigen om tegelijk met de stem briefjes verbrand te worden.

Wij schrijven ook voor, dat na afloop van het conclaaf de kardinaal-camerlengo van de heilige roomse Kerk een verslag opmaakt dat ook door de drie kardinalenassistenten wordt ondertekend en dat de uitslag van de stemming van iedere zitting weergeeft. Dat verslag, dat in het archief moet worden bewaard, moet in een verzegeld omhulsel worden ingesloten, dat door niemand mag worden geopend, tenzij met uitdrukkelijke toestemming van de Paus.

Met bekrachtiging van datgene wat door onze voorgangers de heilige Pius X Vgl. H. Paus Pius X, Apostolische Constitutie, Vacante Sede Apostolica (25 dec 1904), 76 en Pius XII Vgl. Paus Pius XII, Apostolische Constitutie, Over de Sedes Vacante en de Pauskeuze (Samenvatting), Vacantis Apostolicae Sedis (8 dec 1945) is vastgesteld, schrijven wij voor, dat 's morgens of 's avonds na de stemming, wanneer daarin geen keuze heeft plaatsgehad, de kieskardinalen direct tot een nieuwe stemming overgaan, waarin zij opnieuw hun stem uitbrengen, daar de stemmen die bij de eerste stemming waren uitgebracht niet tellen. Bij deze tweede stemming worden alle riten onderhouden als bij de eerste stemming, in die zin echter, dat de kiezers niet gehouden zijn aan de verplichting een nieuwe eed af te leggen of nieuwe stemopnemers, infirmarii en controleurs te kiezen; maar wat in de eerste stemming dienaangaande gedaan is, geldt ook en zonder hernieuwing voor de tweede.
Dit alles wat over de riten van de stemming is uiteengezet, moet ook 's morgens en 's middags nauwgezet door de kieskardinalen worden onderhouden, na het volbrengen van de riten en gebeden waarover in genoemde Ordo sacrorum rituum Conclavis.
Ingeval de kieskardinalen moeite hebben overeenstemming te bereiken aangaande de keuze van een persoon, worden, nadat gedurende drie dagen vergeefs stemmingen zijn gehouden volgens de manier die boven is beschreven nn. 65 vv., de stemmingen voor ten hoogste één dag onderbroken, om gebeden te storten voor God en opdat de kiezers de zaak vrijuit met elkaar kunnen bespreken en door de eerste van de kardinaal-diakens een korte geestelijke toespraak kan worden gehouden. Daarna worden de stemmingen volgens dezelfde normen weer hernomen; dat moeten er zeven zijn, tenzij er een uiteindelijke keuze tussenkomt. Dan wordt er weer een tussenpoze ingevoegd, opdat er plaats zij voor gebed, overleg en een aansporing door de eerste van de kardinaal-priesters. Tenslotte worden er, zo nodig, weer zeven stemmingen gehouden op de voorgeschreven wijze; en als die zonder resultaat blijven, worden weer gebeden tot God gestort, overleg gepleegd en een toespraak gehouden door de eerste van de kardinaal-bisschoppen. Dan raadpleegt de kardinaal-camerlengo van de heilige roomse Kerk de kiezers over de verdere procedure. Men wijke niet af van de gewone manier, volgens welke twee derde plus één van de stemmen vereist is, tenzij alle kieskardinalen zonder uitzondering het eens zijn over een andere procedure, die kan bestaan in de manier bij afspraak Alinea 64 of in absolute meerderheid plus één van de stemmen, of in een keuze die slechts tussen twee personen gaat die in de onmiddellijk voorafgaande stemming het meeste aantal stemmen kregen.
Wanneer de stemming anders is gehouden dan op een van de drie manieren die boven zijn aangegeven Alinea 63-65, of niet onder de voorwaarden die voor elk daarvan zijn voorgeschreven, is de keuze daardoor zonder meer ongeldig en van geen waarde Alinea 62, zodat de gekozene daaraan geen enkel recht kan ontlenen.

Wij verklaren, dat alles wat over de handelingen die aan de verkiezing van de Paus voorafgaan en over de verkiezing zelf tot nu toe is gezegd, onderhouden moet worden, ook ingeval het vacant zijn van de Apostolische Stoel ontstaat door afstand van de Paus van zijn ambt.

Document

Naam: ROMANO PONTIFICI ELIGENDO
Over de Pauskeuze
Soort: H. Paus Paulus VI - Apostolische Constitutie
Auteur: H. Paus Paulus VI
Datum: 1 oktober 1975
Copyrights: © 1976, Archief van Kerken, 31e jrg. p. 1-24
Bewerkt: 7 november 2019

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2021, Stg. InterKerk, Schiedam