• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x

Altijd al is voor de mens de interpretatie van zijn wezen, van zijn eigen geschiedenis en van de wereld een belangrijk probleem geweest, In onze tijd worden wij geconfronteerd met een nieuwe dimensie van de interpretatie : de hermeneutische cirkel. Als concrete mensen hebben wij in feite nooit toegang tot een objectiviteit in de strikte zin van het woord. De realiteit bestaat altijd binnen een bepaalde historische en culturele context Dit vraagstuk over de betrekkingen tussen het subject en het object wordt bestudeerd in de hermeneutiek. In een soms positivistische, soms antropocentrische benadering dreigt de hermeneutiek over te hellen ofwel naar een miskenning van de menselijke subjectiviteit ofwel naar een uitgesproken subjectivisme. Sommige stromingen binnen de hedendaagse theologie die zich geroepen zien de hermeneutische beweging te volgen, concentreren hun aandacht op het probleem van de betekenis van de dogma’s, terwijl zij de vraag naar hun onveranderlijke waarheid grotendeels buiten beschouwing laten. Dat is het geval bij de bevrijdingstheologie en bij de radicale feministische theologie. Zij behandelen dé interpretatie van het dogma vanuit sociaal-economische en culturele gezichtspunten. De sociale vooruitgang en de emancipatie van de vrouw worden dan de criteria die moeten beslissen over de betekenis van de dogma’s.

Het belang en de actualiteit van het hermeneutische probleem hebben de Internationale Theologische Commissie bewogen tot een nadere bestudering. Zij beoogde de centrale gegevens van de interpretatie van de dogma’s te laten zien, zoals de katholieke theologie deze verstaat.

Zoals al het geval was bij bepaalde onderwerpen die de Internationale Theologische Commissie in vorige quinquennia onderzocht heeft, werd de vraag naar de interpretatie van het dogma aan de Commissie gesteld door verschillende instanties aan het begin van het vierde quinquennium. Professor Kasper, destijds verbonden aan de universiteit van Tübingen, werd aangewezen als voorzitter van de subcommissie die nader de vraag diende te bestuderen en de beraadslagingen van een volgende plenaire vergadering moest voorbereiden. Met instemming van Kardinaal Ratzinger, voorzitter van de Internationale Theologische Commissie, heeft professor Kasper daarna deze subcommissie samengesteld, waarvan ieder lid een inleiding over een nader onderdeel van de kwestie diende uit te werken. Zelf werkte hij het gedeelte uit dat de titel droeg: „Wat is een dogma? Historische en systematische overwegingen”, en leidde bovendien de verschillende redacties van het ontwerp, dat het document geworden is dat wij nu publiceren. De andere voorbereidende teksten van de subcommissie behandelden de volgende onderwerpen : „De interpretatie van de dogma’s volgens het kerkelijk leergezag vanaf Trente tot Vaticanum II” (Prof. Ambaum) ; „Het probleem van de interpretatie van het dogma” (Prof. Colombo); „Het dogma in de traditie en de communio van de Kerk” (Prof. Corbon) ; „Nieuwtestamentisch-exegetische thesen over de juiste interpretatie van dogma’s” (Prof. Gnilka) ; „De moderne hermeneutiek, haar filosofische draagwijdte en haar theologische uitwerkingen” (Prof. Léonard) ; „De actuele problematiek bij de legitieme interpretatie van het dogma” (Prof. Nagy) ; „De uitleg van het geloof in de theologie van de bevrijding” (Prof. de Noronha Galvao) ; „De eenheid en de pluraliteit van het geloof” (Prof. Peter) ; „Dogma en geestelijk leven” (Prof. Schönborn) ; „Dogma en inculturatie” (Prof. Wilfred).

Tijdens de plenaire zitting van 1988 hebben de leden van de subcommissie hun eigen teksten gepresenteerd en vonden gedachtewisselingen plaats gedurende een hele week. Uitgaande van de debatten en de schriftelijke aanbevelingen heeft professor Kasper - bijgestaan door de subcommissie - een ontwerp van de tekst uitgewerkt dat verschillende keren herzien is en tenslotte met meerderheid van stemmen in forma specifica werd goedgekeurd door de Commissie bij haar plenaire vergadering van oktober 1989.

In een eerste gedeelte legt de tekst de nadruk op het belang van de geschiedenis, d.w.z. van de traditie, om het dogma te verstaan. In de westerse wereld van onze tijd is men gekomen tot een nieuwe evaluatie van het heden, zodat men het verleden als een vervreemding ging beschouwen. Een bepaalde hermeneutiek tracht de afstand die ons scheidt van het verleden te overbruggen ; zij kent verschillende richtingen, vaak met een reducerende strekking. Het isnodig deze te boven te komen om een metafysieke hermeneutiek te bereiken die steunt op het feit dat de waarheid zichtbaar wordt in en door het menselijk verstand. Wat is dan de verhouding tussen waarheid en geschiedenis? Ondanks alle bindingen van ons denken veronderstellen wij dat er een absolute waarheid bestaat. Er bestaan universele waarheden die altijd hun waarde behouden.

Ten aanzien van het theologische probleem van des interpretatie is bekend dat de Kerk uitgaat van de veronderstelling dat de geopenbaarde en door haar onderwezen waarheid universeel geldig en onveranderlijk in haar substantie is. Toch ontstaan er moeilijkheden wanneer men de dogma’s moet overdragen aan mensen die onder invloed van andere culturen leven, b.v. de Afrikaanse of Aziatische cultuur. Hoe moet men dan het geloof „interpreteren”? Sommigen geven radicale antwoorden: men dient het geloof te interpreteren in het kader van het marxisme ; ook wordt een bepaald idee van emancipatie wel gehanteerd als sleutel voor het lezen van de bijbel.

Het tweede gedeelte van het document laat zien hoe de Kerk onder inwerking van de heilige Geest getuigt over de openbaring. De geschiedenis van het dogma belicht het ononderbroken proces van de overdracht van het geloof. De tekst herinnert vervolgens aan de verklaringen van het leergezag met betrekking tot de interpretatie van de dogma’s (Trente, Vaticanum I, Pius X, Pius XII, Paulus VI) en gaat uitvoeriger in op de leer van Vaticanum II. Ook wordt de aandacht gevestigd op het belang van de theologische kwalificaties. Er bestaat ook de praktijk van het leergezag dat, ten overstaan van nieuwe ontwikkelingen, bepaalde vroegere stellingnames interpreteert (b.v. met betrekking tot de godsdienstvrijheid).

Bij de behandeling van een systematische bezinning op het dogma zoals dit in de paradosis leeft, legt het document uit hoe de Traditie een diepere betekenis geeft aan woorden en denkbeelden van de menselijke taal, wanneer zij zich daarvan bedient om het geloof tot uitdrukking te brengen. In de loop vah de geschiedenis voegt de Kerk niets nieuws aan het Evangelie toe, maar zij verkondigt Christus op nieuwe wijze. De plaats van de dogma’s in de evangelisatie en ook hun theologische betekenis dienen in deze zin opgevat te worden.

Het gebruik en de interpretatie van de heilige Schrift worden onderzocht in een derde gedeelte van de tekst onder de titel : „Criteria voor de interpretatie”. Het document onderstreept de eenheid van de heilige Schrift, de Traditie en de Communio van de Kerk om een interpretatie van de dogma’s in het hart van de Kerk te waarborgen. De noodzaak van een actuele interpretatie staat buiten kijf. Het is van belang daarbij de leidende principes te ontdekken. Het document legt nadruk op de blijvende waarde van dogmatische formuleringen, waarbij het suggesties geeft voor de vernieuwing van hun interpretatie. De criteria van J.H. Newman om de ontwikkeling van de dogma’s te beoordelen, kunnen daarbij hulp bieden. Op dit punt herinnert het document terecht aan de taak van het kerkelijk leergezag, waaraan de authentieke interpretatie van het Woord van God is toevertrouwd. Het is immers de bedoeling van elke geldige interpretatie dat de mensen het eeuwig leven bezittor.

 

Mgr. Philippe Delhaye
Emeritus secretaris-generaal van de Internationale Theologische Commissie

Document

Naam: DE INTERPRETATIE VAN HET DOGMA
Soort: Internationale Theologische Commissie
Datum: 1 oktober 1989
Copyrights: © 2018, Libreria Editrice Vaticana / Stg. InterKerk / Nederlandse Bisschoppenconferentie
Vert.: vatican.va
Bewerkt: 8 augustus 2018

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
 
|
Pagina delen: 
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2018, Stg. InterKerk, Schiedam