• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x

Uit deze lange en toch op veel punten nog te beknopte uiteenzetting komt als eerste conclusie naar voren dat de Bijbelexegese in de Kerk en in de wereld een onmisbare taak vervult. Wie van de exegese wil afzien om de Bijbel te begrijpen, is slachtoffer van een illusie en getuigt van gebrek aan eerbied voor de geïnspireerde Schrift.

Wanneer de fundamentalisten beweren dat de exegeten enkel maar vertalers zijn - daarbij niet beseffend dat het vertalen van de Bijbel reeds een vorm van exegese is - en zij weigeren de exegeten verder in hun studies te volgen, realiseren deze zelfde fundamentalisten zich niet dat, met al hun prijzenswaardige zorg om volledig trouw te zijn aan Gods Woord, zij in feite wegen inslaan die hen wegvoeren van de ware betekenis van de Bijbelteksten, en ook van het volledig aanvaarden van de menswording met al haar consequenties.

Het Eeuwige Woord is mens geworden op een bepaald moment van de geschiedenis, in een duidelijk bepaald sociaal en cultureel milieu. Wie het Woord wil horen moet het nederig zoeken waar het zichtbaar is geworden, en moet daartoe de noodzakelijke hulp van menselijke kennis aanvaarden. Om tot de mensen te spreken heeft God reeds ten tijde van het Oude Testament gebruik gemaakt van alle mogelijkheden van het menselijk spreken; maar Hij heeft zijn Woord tegelijk afhankelijk gemaakt van de typische beperkingen die aan het menselijk spreken eigen zijn. Werkelijk respect voor de geïnspireerde Schrift vraagt dat men al het noodzakelijke doet om de betekenis ervan goed te vatten. Natuurlijk kan niet iedere christen persoonlijk alle soorten onderzoek verrichten die nodig zijn voor een beter verstaan van de Bijbelteksten. Dat is de taak van de exegeten, die op dit gebied voor aller welzijn verantwoordelijk zijn.

Een tweede conclusie is dat uit de aard zelf van de Bijbelteksten volgt dat men tenminste de grote lijnen van de historisch-kritische methode voor de interpretatie moet blijven gebruiken. De Bijbel wil immers niet directe openbaring van tijdloze waarheden zijn, maar het geschreven getuigenis van een reeks gebeurtenissen waarbij God zich in de menselijke geschiedenis openbaart. In tegenstelling tot de leerstellingen van andere godsdiensten is de Bijbelse boodschap stevig verankerd in de geschiedenis. Daaruit volgt dat de Bijbelse geschriften niet op juiste wijze kunnen worden verstaan zonder een onderzoek naar de omstandigheden waarin ze vorm hebben gekregen. ‘Diachronisch’ onderzoek zal altijd onmisbaar zijn voor de exegese. ‘Synchronische’ benaderingen, hoe belangwekkend ook, kunnen het niet vervangen. Om vruchtbaar te functioneren moet de synchronie eerst minstens de grote lijnen van de conclusies van de diachronie aanvaarden.

Maar wanneer aan deze voorwaarde is voldaan, zijn de synchronische (retorische, verhalende, semiotische en andere) benaderingen tot op zekere hoogte in staat tot vernieuwing van de exegese, en kunnen zij een zeer nuttige bijdrage leveren. De historisch-kritische methode mag immers niet het alleenrecht voor zich opeisen. Zij moet zich bewust zijn van haar beperkingen en van de gevaren waaraan zij blootstaat. De recente ontwikkelingen in de verschillende vormen van hermeneutische filosofie en daarnaast onze opmerkingen over de interpretatie in de Bijbelse traditie en in de traditie van de kerk, hebben verschillende aspecten van het interpretatievraagstuk naar voren doen komen die de historisch-kritische methode liever buiten beschouwing liet. Doordat de historisch-kritische methode allereerst goed wil vaststellen wat de teksten betekenen, door ze te plaatsen in hun oorspronkelijke historische context, geeft zij soms onvoldoende aandacht aan het dynamisch aspect van een betekenis en aan de mogelijkheden van een verdere ontwikkeling in die betekenis. Wanneer de historisch-kritische exegese in haar studie niet het hele proces betrekt waarin de tekst zijn uiteindelijke vorm heeft gekregen, maar alleen zich verdiept in de problemen van de bronnen en de stratificatie van de teksten schiet zij in haar taak tekort. Door trouw te blijven aan de grote traditie waarvan de Bijbel zelf getuige is, moet de katholieke exegese zoveel mogelijk een dergelijke beroepsafwijking vermijden, en haar identiteit van theologische discipline handhaven die verdieping van het geloof tot voornaamste doel heeft. Dat betekent niet dat men zich minder zou inzetten voor het meest strenge wetenschappelijke onderzoek, en ook niet dat men om apologetische redenen de methodes geweld zou aandoen. Iedere sector van het wetenschappelijk onderzoek (tekstkritiek, taalkundige studie, literaire analyse, enzovoorts) heeft zijn eigen regels die in alle onafhankelijkheid gevolgd moeten worden. Maar geen van deze specialiteiten is een op zichzelf staand doel. Bij de organisatie van de exegetische taak als geheel moet steeds het voornaamste doel voorop blijven staan, zodat er geen energie verspild wordt. De katholieke exegese mag niet als een waterstroom verloren gaan in het zand van een hyperkritische analyse. Zij heeft een vitale functie in de Kerk en de wereld: zij moet ertoe bijdragen dat de inhoud van de geïnspireerde Schrift op steeds waarachtiger wijze wordt overgedragen.

De katholieke exegese streeft nu al naar dit doel, in eendrachtige samenwerking met de vernieuwing van de andere disciplines van de theologie, samen ook met de pastorale opdracht om Gods Woord te actualiseren en te incultureren. Door de huidige problematiek na te gaan en daarover een aantal beschouwingen te geven, hopen wij er met onze uiteenzetting toe te hebben bijgedragen dat iedereen een duidelijker besef heeft gekregen van de rol van de katholieke exegeet.

Rome, 15 april 1993

Document

Naam: INTERPRETATIE VAN DE BIJBEL IN DE KERK
Soort: Pauselijke Bijbelcommissie
Datum: 15 april 1993
Copyrights: © 1993, RKKerk.nl
Vert.: F. van Voorst tot Voorst s.j.; alineanummering van de redactie
Bewerkt: 13 augustus 2018

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
 
|
Pagina delen: 
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2019, Stg. InterKerk, Schiedam