• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x

De bevrijdingstheologie is een ingewikkeld verschijnsel waarover men niet al te licht mag spreken. Als theologische beweging krijgt het vaste vorm in het begin van de jaren zeventig. Het uitgangspunt ligt, naast de economische, sociale en politieke omstandigheden van Latijns Amerika, in twee grote gebeurtenissen in de Kerk: het Tweede Vaticaans Concilie dat uitdrukkelijk streefde naar aggiornamento en dat de pastoraal van de Kerk richtte op de noden van de huidige wereld en daarnaast de Tweede Algemene Conferentie van het Latijns-Amerikaans Episcopaat te Medellin in 1968, waar men de lering van het Concilie toepaste op de noden van Latijns Amerika. De beweging heeft zich ook in andere delen van de wereld verspreid (Afrika, Azië, zwarte bevolking van de Verenigde Staten).

Het is moeilijk te onderscheiden of er ‘één’ bevrijdingstheologie bestaat en om de methode ervan te omschrijven. Even moeilijk is het om precies aan te geven hoe zij de Bijbel leest, en wat de winstpunten en wat de beperkingen daarvan zijn. Men kan zeggen dat zij geen speciale methode volgt. Zij gaat uit van bepaalde sociaal-culturele en politieke gezichtspunten en leest de Bijbel praktisch gericht op de noden van het volk, dat in de Bijbel voedsel zoekt voor zijn geloof en leven.

De bevrijdingstheologie neemt er geen genoegen mee alle aandacht te besteden aan een objectiverende uiteenzetting over wat de tekst in zijn oorspronkelijke context betekent. Men tracht de tekst daarentegen te lezen vanuit een door het volk doorleefde situatie. Als de bevolking onderdrukt wordt, moet men in de Bijbel het voedsel zoeken dat het volk kan steunen in zijn strijd en verwachtingen. De actuele realiteit mag niet buiten beschouwing worden gelaten; integendeel, ze moet onder ogen worden gezien, zodat het licht van het Woord erover kan schijnen. Uit dat licht zal het echt christelijk handelen voortkomen, dat door middel van liefde en gerechtigheid streeft naar de omvorming van de maatschappij. In het geloof wordt de Schrift tot een dynamische factor naar integrale bevrijding.

De beginselen zijn de volgende:

  • God is aanwezig in de geschiedenis van zijn volk om het te redden. Hij is de God van de armen en kan geen onderdrukking of onrecht dulden.
  • Daarom kan de exegese niet neutraal blijven, maar moet zij, zoals God, partij kiezen voor de armen en de strijd aangaan voor de bevrijding van de onderdrukten.
  • Pas in de deelname aan de strijd worden bepaalde betekenissen van de Bijbelteksten duidelijk; alleen wanneer ze gelezen worden in een context van daadwerkelijke solidariteit met de onderdrukten, zijn die betekenissen te ontdekken.
  • Omdat de bevrijding van de verdrukten een gezamenlijk proces is, komt de gemeenschap van de armen het eerst in aanmerking om het woord van de Bijbel te ontvangen als een woord van bevrijding. Bovendien: de Bijbelteksten werden voor bepaalde gemeenten van gelovigen geschreven; vandaar dat aan gemeenten van gelovigen het lezen van de Bijbel allereerst is toevertrouwd. Het Woord van God is volledig actueel, vooral omdat de ‘funderende gebeurtenissen’ (uittocht uit Egypte, lijden en verrijzenis van Jezus) in de loop van de geschiedenis telkens opnieuw werkelijkheid kunnen worden.

De bevrijdingstheologie bevat waardevolle elementen waaraan niet te twijfelen valt: het diepe besef van God die redt; de nadruk op het gemeenschapsaspect van het geloof; de dringende noodzaak van een bevrijdingsbeweging op basis van rechtvaardigheid en liefde; een nieuwe wijze van lezen van de Bijbel, die het Woord Gods tracht te maken tot licht en voedsel voor het Godsvolk te midden van zijn strijd en verwachtingen. Zo wordt onderstreept dat de geïnspireerde tekst erg actueel is.

Maar een dergelijke betrokken lezing van de Bijbel brengt ook risico’s met zich mee. Aangezien bevrijdingstheologie verbonden is met een beweging die volop in ontwikkeling is kunnen de volgende opmerkingen slechts een voorlopig karakter hebben.

Deze wijze van Bijbellezen concentreert zich op narratieve en profetische teksten die licht werpen op situaties van knechting; het zijn teksten die inspireren tot een op maatschappelijke veranderingen gerichte praxis. Wellicht is zij soms eenzijdig geworden, doordat ze niet evenveel aandacht schonk aan andere teksten uit de Bijbel. Het is wel zo dat de exegese niet neutraal kan zijn, maar zij moet ook waken voor eenzijdigheid. Daar komt bij dat sociale en politieke actie niet direct de taak is van de exegeet.

Theologen en exegeten hebben de Bijbelse boodschap willen inpassen in een sociaal-politieke context en daarbij gebruik gemaakt van verschillende instrumenten om de maatschappelijke werkelijkheid te analyseren. Voor bepaalde stromingen in de bevrijdingstheologie was dat een analyse die uitging van bepaalde materialistische principes. In dat kader lazen zij ook de Bijbel. Bij deze praktijk zijn nogal wat vraagtekens gezet, vooral wat betreft het marxistisch beginsel van de klassenstrijd. Onder druk van de enorme sociale en politieke problemen is het hoofdaccent gelegd op een aardse eschatologie, soms ten nadele van transcendente aspecten van de schriftuurlijke eschatologie.

Door sociale en politieke veranderingen komt de hier besproken benaderingswijze voor nieuwe vragen te staan, en gaat zij op zoek naar nieuwe oriëntaties. Wil zij zich in de Kerk verder ontwikkelen en vruchtbaar zijn, dan zal het van doorslaggevende betekenis zijn dat zij inzicht geeft in haar hermeneutische uitgangspunten, en ook duidelijk maakt hoe zij te werk gaat en hoe zij staat binnen het geloof en de traditie van de gehele Kerk.

Document

Naam: INTERPRETATIE VAN DE BIJBEL IN DE KERK
Soort: Pauselijke Bijbelcommissie
Datum: 15 april 1993
Copyrights: © 1993, RKKerk.nl
Vert.: F. van Voorst tot Voorst s.j.; alineanummering van de redactie
Bewerkt: 7 november 2019

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2019, Stg. InterKerk, Schiedam