• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x
In de liturgie is de heilige Geest de pedagoog van het geloof van het Volk Gods, de bewerker van de "meesterwerken van God", namelijk de Sacramenten van het Nieuwe Verbond. Het verlangen en het werk van de Geest in het hart van de Kerk bestaat hierin dat wij leven van het leven van de verrezen Christus. Wanneer Hij in ons het geloofsantwoord ontmoet dat Hij opgewekt heeft, komt er een werkelijke samenwerking tot stand. Hierdoor wordt de liturgie het gemeenschappelijke werk van de heilige Geest en de Kerk.
In deze sacramentele bediening van het Christusmysterie handelt de heilige Geest op dezelfde manier als in de andere tijdperken van de heilsgeschiedenis: Hij bereidt de Kerk voor op de ontmoeting met haar Heer; Hij brengt ons Christus in herinnering en maakt Hem kenbaar aan het geloof van de vergaderde gemeenschap van de gelovigen; Hij stelt het Christusmysterie tegenwoordig en actualiseert het door zijn omvormende kracht; tenslotte verenigt de Geest van eenheid de Kerk met het leven en de zending van Christus.
De Heilige Geest bereidt erop voor Christus te ontvangen

De Heilige Geest vervult in de voorafbeeldingen van het Oude Verbond. Omdat de Kerk van Christus "in de geschiedenis van het volk van Israël en in het Oude Verbond op wondere wijze voorbereid" 2e Vaticaans Concilie, Constitutie, Over de Kerk, Lumen Gentium (21 nov 1964), 2. vert. Getijdenboek Lect. I,2,25 was, bewaart de liturgie van de Kerk als een integrerend en onvervangbaar bestanddeel elementen van de eredienst van het Oude Verbond door ze zich eigen te maken:

  • om te beginnen de lezing van het Oude Testament;
  • het Psalmgebed;
  • en vooral de gedachtenis van de heilzame gebeurtenissen en betekenisvolle feiten die hun vervulling gevonden hebben in het Christusmysterie (de belofte en het verbond, de Exodus en het Pasen, het Koninkrijk en de tempel, de ballingschap en de terugkeer).

De Paascatechese van de Heer, Vgl. Lc. 24, 13-49 vervolgens ook die van de apostelen en de Kerkvaders, baseert zich op deze harmonie tussen de beide Testamenten. Vgl. 2e Vaticaans Concilie, Constitutie, Over de Goddelijke openbaring, Dei Verbum (18 nov 1965), 14-16 Zij onthult wat verborgen bleef onder de letter van het Oude Testament: het Christusmysterie. Deze catechese wordt "typologisch" genoemd, omdat zij de nieuwheid van Christus openbaart vanuit "voorafbeeldingen" (typen) die Hem aankondigden in de feiten, woorden en symbolen van het eerste Verbond. Deze nieuwe lezing in de Geest van waarheid, die bij Christus begint, ontsluiert de voorafbeeldingen. Vgl. 2 Kor. 3, 14-16 Zo waren de zondvloed en de ark van Noach een voorafbeelding van het heil door het Doopsel; Vgl. 1 Pt. 3, 21 de wolk en de doortocht door de Rode Zee eveneens, terwijl het water uit de rots het beeld was voor de geestelijke gaven van Christus; Vgl. 1 Kor. 10, 1-6 het manna in de woestijn was een voorafbeelding van de Eucharistie, "het echte brood uit de hemel" (Joh. 6, 32).

Daarom leest en beleeft de Kerk - in het bijzonder tijdens de Advent, de Veertigdagentijd en vooral in de Paasnacht - al deze grote gebeurtenissen uit de heilsgeschiedenis telkens opnieuw in het "heden" van haar liturgie. Dit vereist echter ook dat de catechese de gelovigen helpt zich open te stellen voor dit "geestelijk" verstaan van de heilseconomie, zoals de liturgie van de Kerk die ons doet kennen en beleven.
Joodse en christelijke liturgie. Een betere kennis van het geloof en het godsdienstige leven van het joodse volk, zoals het nu nog wordt beleden en beleefd, kan helpen om bepaalde aspecten van de christelijke liturgie beter te begrijpen. Zowel voor de Joden als voor de Christenen is de heilige Schrift een wezenlijk deel van de liturgie: voor de verkondiging van het woord van God, het antwoord op dit woord, de lofprijzing en voorbede voor levenden en overledenen, het beroep op de goddelijke barmhartigheid. De opbouw van de Liturgie van het Woord zelf vindt haar oorsprong in het joodse gebed. Het getijdengebed en andere liturgische teksten en formulieren vinden er hun parallel, tot en met de formuleringen van onze meest eerbiedwaardige gebeden, waaronder het Onze Vader. Ook de eucharistische gebeden zijn geïnspireerd door modellen uit de joodse traditie. Het verband tussen de joodse en de christelijke liturgie, maar ook hun verschil in inhoud, zijn vooral zichtbaar bij de grote feesten van het liturgisch jaar, zoals het feest van Pasen. Zowel de Christenen als de Joden vieren Pasen: voor de Joden is dit het Pasen van de geschiedenis, gericht op de toekomst; voor de Christenen het Pasen dat zijn vervulling gevonden heeft in de dood en verrijzenis van Christus, hoewel ook zij nog altijd de uiteindelijke voltooiing verwachten.
In de liturgie van het Nieuwe Verbond is elke liturgische handeling, in het bijzonder de viering van de Eucharistie en de Sacramenten, een ontmoeting tussen Christus en de kerk. De liturgische samenkomst van de gelovigen ontvangt haar eenheid van de "gemeenschap in de heilige Geest" die de kinderen Gods verzamelt in het ene lichaam van Christus. Deze gemeenschap overstijgt alle vormen van menselijke, raciale, culturele en sociale verwantschap.
De verzamelde gelovigen moeten er zich op voorbereiden om hun Heer te ontmoeten, zij moeten "een volk met een goede gesteltenis" zijn. Deze voorbereiding van de harten is het gemeenschappelijk werk van de heilige Geest en de vergadering van de gelovigen, in het bijzonder van hun bedienaars. De genade van de heilige Geest tracht het geloof, de bekering van het hart en de instemming met de wil van de Vader op te wekken. Deze gesteltenis wordt voorondersteld bij het ontvangen van de andere genadegaven die in de viering zelf geschonken worden, en bij de vruchten van het nieuwe leven die de viering moet voortbrengen.
De Heilige Geest brengt het Christusmysterie in herinnering

De Geest en de Kerk werken samen om Christus en zijn heilswerk in de liturgie zichtbaar te maken. In de Eucharistie en op analoge wijze in de andere Sacramenten is de liturgie voornamelijk gedachtenis van het heilsmysterie. De Heilige Geest is het levende geheugen van de Kerk. Vgl. Joh. 14, 26

Het woord van God. Allereerst herinnert de heilige Geest de liturgische vergadering van de gelovigen aan de zin van de heilsgebeurtenissen door het woord van God tot leven te brengen. Het wordt immers verkondigd om ontvangen en beleefd te worden:
De heilige Schrift is bij de viering van de liturgie van de hoogste betekenis. Hieraan worden immers de teksten ontleend die voorgelezen en in de homilie nader verklaard worden, evenals de psalmen die gezongen worden; uit de inspiratie en de geest van de heilige Schrift zijn de smeekgebeden, de oraties en de liturgische gezangen voortgekomen; daaraan ontlenen handelingen en tekenen hun zin. 2e Vaticaans Concilie, Constitutie, Over de heilige liturgie, Sacrosanctum Concilium (4 dec 1963), 24. vert. uit Lat.
De heilige Geest geeft aan de lezers en toehoorders, naar de gesteltenis van hun hart, de mogelijkheid om het woord van God geestelijk te verstaan. Door de woorden, handelingen en symbolen heen die het stramien van een viering vormen, brengt Hij de gelovigen en de bedienaars in een levende relatie tot Christus, Woord en Beeld van de Vader, opdat zij in hun leven gestalte kunnen geven aan wat zij in de viering horen, overdenken en doen.
"Door de heilsboodschap wordt het geloof ( ... ) in het hart van de gelovigen gevoed. Met dit geloof begint de gemeenschap van de gelovigen en daardoor groeit ze". 2e Vaticaans Concilie, Decreet, Over het leven en dienst van de priester, Presbyterorum Ordinis (7 dec 1965), 4. vert. uit Lat. De verkondiging van het woord van God beperkt zich niet tot het onderricht: zij roept het geloofsantwoord, als instemming en toewijding, met betrekking tot het verbond tussen God en zijn Volk op. Het is opnieuw de heilige Geest die de genade van het geloof schenkt, die dit geloof versterkt en het doet groeien in de gemeenschap. De liturgische samenkomst is op de eerste plaats gemeenschap in het geloof.
De anamnese. De liturgische viering heeft altijd betrekking op het heilzame ingrijpen van God in de geschiedenis. "De bedeling van de openbaring geschiedt door daden en woorden die innerlijk met elkaar verbonden zijn (...). De woorden verkondigen de werken en stellen het geheim dat daarin vervat ligt in het licht". 2e Vaticaans Concilie, Constitutie, Over de Goddelijke openbaring, Dei Verbum (18 nov 1965), 2. vert. uit Lat. In de dienst van het woord "herinnert" de heilige Geest de samengekomen gemeenschap van de gelovigen aan alles wat Christus voor ons gedaan heeft. Volgens de aard van de liturgische handelingen en de rituele tradities van de kerken "gedenkt" een viering de wonderdaden van God in een min of meer ontwikkelde anamnese. Op dat moment zet de ' heilige Geest die het geheugen van de Kerk wekt, haar aan tot dankzegging en lofprijzing (doxologie).
De Heilige Geest actualiseert het Christusmysterie

De christelijke liturgie brengt niet alleen de gebeurtenissen die ons verlost hebben in herinnering, maar actualiseert ze ook, stelt ze tegenwoordig. Het Paasmysterie van Christus wordt gevierd, niet herhaald; het zijn de vieringen die herhaald worden; in elk ervan vindt de uitstorting van de Heilige Geest plaats, die het ene mysterie actualiseert.

De epiklese ("aanroeping over") is het gebed waarin de priester de Vader smeekt de heiligmakende Geest te zenden, opdat de offergaven het lichaam en bloed van Christus worden en de gelovigen, door ze te ontvangen, zelf een levende offerande aan God worden.
Samen met de anamnese bevindt de epiklese zich in het hart van elke sacramentele viering, meer in het bijzonder in die van de Eucharistie:
Gij vraagt hoe het brood lichaam van Christus wordt en hoe de wijn ( ... ) bloed van Christus? Ik zeg u: de heilige Geest komt erbij en volbrengt wat elk woord en elke gedachte overstijgt. (... ) Het moge u volstaan te horen dat het geschiedt door de heilige Geest, zoals het ook uit de heilige Moeder Gods en door de heilige Geest is dat de Heer, door zichzelf en in zichzelf, het vlees aannam. H. Johannes Damascenus, Over het rechte of orthodoxe geloof, De fide orthodoxa. 4,13, vert. uit Gr.
De omvormende kracht van de heilige Geest in de liturgie verhaast de komst van het Koninkrijk en de voltooiing van het heilsmysterie. Hij doet ons in hoop en verwachting op reële wijze vooruitlopen op de volledige gemeenschap met de heilige Drie-eenheid. Gezonden door de Vader die de epiklese van de Kerk verhoort, geeft de Geest het leven aan wie Hem ontvangen en voor hen is Hij nu reeds het onderpand van hun erfdeel. Vgl. Ef. 1, 14 Vgl. 2 Kor. 1, 22
De gemeenschap van de Heilige Geest

In elke liturgische handeling is het einddoel van de zending van de Heilige Geest gemeenschap te stichten met Christus om zijn lichaam te vormen. De Heilige Geest is als het sap van de wijnstok van de Vader, die vrucht draagt in zijn ranken. Vgl. Joh. 15, 1-17 Vgl. Gal. 5, 22 In de liturgie verwezenlijkt zich de meest innige samenwerking tussen de Heilige Geest en de Kerk. Hij, de Geest van gemeenschap, verblijft onophoudelijk in de Kerk, en daardoor is de Kerk het grote sacrament van de goddelijke gemeenschap die de verspreide kinderen Gods verzamelt. De vrucht van de Geest in de liturgie is zowel gemeenschap met de Heilige Drie-eenheid als gemeenschap met elkaar, als broeders en zusters, twee aspecten die niet te scheiden zijn. Vgl. 1 Joh. 1, 3-7

De epiklese is ook het gebed om de volledige ontplooiing van de gemeenschap van de verzamelde gelovigen met het Christusmysterie. "De genade van de Heer Jezus Christus, de liefde van God en de gemeenschap van de heilige Geest" (2 Kor. 13, 13) moeten altijd met ons blijven en vrucht dragen, ook na de eucharistieviering. De Kerk bidt dus tot de Vader dat Hij de heilige Geest zendt, om het leven van de gelovigen tot een levende offerande aan God te maken. Dit gebeurt door een geestelijke omvorming tot beeld van Christus, de zorg voor de eenheid van de Kerk en de deelneming aan zijn zending door het getuigenis en de dienst van de liefde.

Document

Naam: CATECHISMUS VAN DE KATHOLIEKE KERK
Soort: Catechismus-Compendium
Datum: 15 augustus 1997
Copyrights: © 1997, Libreria Editrice Vaticana
waarin verwerkt niet officiële aanpassing aan de "editio typica"
Bewerkt: 7 november 2019

Referenties naar dit document

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
Trefwoordenlijst voor dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2019, Stg. InterKerk, Schiedam