• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x
De Vader en de Zoon, geopenbaard door de Geest
Vóór zijn Pasen kondigt Jezus het zenden van een "andere helper" (paracleet), de heilige Geest, aan. Reeds werkzaam sinds de schepping, Vgl. Gen. 1, 2 zal de Geest nu, nadat Hij vroeger "gesproken" heeft door de profeten, 1e Concilie van Constantinopel
Credo van Nicea - Constantinopel
(31 juli 381)
"bij de leerlingen blijven en in hen Vgl. Joh. 14, 17 zijn om hen te onderrichten Vgl. Joh. 14, 26 en "tot de volle waarheid" te brengen (Joh. 16, 13). De heilige Geest wordt zo geopenbaard als een andere goddelijke persoon in relatie tot Jezus en de Vader.
De eeuwige oorsprong van de Geest wordt geopenbaard in zijn zending in de tijd. De heilige Geest wordt aan de apostelen en de kerk gezonden evenzeer door de Vader in de naam van de Zoon, als door de Zoon in eigen persoon, wanneer Hij eenmaal bij de Vader is teruggekeerd. Vgl. Joh. 14, 26 Vgl. Joh. 15, 26 Vgl. Joh. 16, 14 Het zenden van de persoon van de Geest na de verheerlijking van Jezus Vgl. Joh. 7, 39 openbaart het mysterie van de heilige Drieëenheid ten volle.

Het apostolisch geloof betreffende de Geest is door het Tweede Oecumenische Concilie van Constantinopel in 381 als volgt beleden: "Wij geloven in de heilige Geest, die Heer is en het leven geeft; die voortkomt uit de Vader". 1e Concilie van Constantinopel, Credo van Nicea - Constantinopel (31 juli 381) De Kerk erkent daarmee de Vader "als de bron en de oorsprong van heel de godheid". 6e Synode van Toledo, De Drie-eenheid en de Zoon van God, de vleesgeworden Verlosser, De Trinitate et de Filio Dei Redemptore incarnato (9 jan 638), 1. vert. uit Lat. De eeuwige oorsprong van de Heilige Geest staat echter niet los van die van de Zoon: "De Heilige Geest die de derde persoon is van de Drie-eenheid, is God, één met en gelijk aan de Vader en de Zoon, met dezelfde substantie en dezelfde natuur (...). Toch zegt men niet dat Hij alleen de Geest van de Vader of alleen de Geest van de Zoon is, maar dat Hij de Geest is van zowel de Vader als de Zoon". 11e Synode van Toledo, Geloofsbelijdenis, Credo (7 nov 675), 10-11. vert. uit Lat. Het Credo van de Kerk, volgens het concilie van Constantinopel, belijdt: "Die met de Vader en de Zoon tezamen wordt aanbeden en verheerlijkt". 1e Concilie van Constantinopel, Credo van Nicea - Constantinopel (31 juli 381). vert. uit Lat.

De Latijnse overlevering van het Credo belijdt dat de Geest "voortkomt uit de Vader en de Zoon (Filioque)" . Het concilie van Florence van 1439 zegt uitdrukkelijk: "De Heilige Geest komt van eeuwigheid af voort uit de Vader en de Zoon en heeft zijn wezen en zijn op zichzelf zijn zowel van de Vader als van de Zoon en van eeuwigheid af komt Hij voort uit beiden als uit één beginsel en door één adem (...). En omdat de Vader zelf alles van wat de Vader is, behalve zijn Vader-zijn aan zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, toen Hij Hem voortbracht, bezit de Zoon ook dit, namelijk dat de Geest uit de Zoon voortkomt, van eeuwigheid af vanwege de Vader door wie Hij ook van eeuwigheid af voortgebracht is". Concilie van Florence, Bul, Sessio VI - 6e Zitting: Over de eenheid met de Grieken, Laetentur caeli - Decretum pro Graecis (6 juli 1439), 1-2. vert. uit Lat.

De bevestiging van het filioque kwam niet voor in de in 381 te Constantinopel uitgesproken geloofsbelijdenis. Maar de heilige paus Leo heeft dit reeds dogmatisch beleden in 447, Vgl. H. Paus Leo I de Grote, Aan Bisschop Turribius van Astorga, Quam laudabiliter (21 juli 447), 2. DS 284 hiermee een oude Latijnse en Alexandrijnse overlevering volgend, en dit nog vóórdat Rome in 451 op het concilie van Chalcedon, de geloofsbelijdenis uit 381 leerde kennen en aanvaardde. Het gebruik van deze formulering in het Credo heeft langzamerhand ingang gevonden in de Latijnse liturgie (tussen de 8e en de 11e eeuw). Het inlassen van het filioque door de Latijnse liturgie in de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel vormt nu nog een geschilpunt tussen de katholieke Kerk en de orthodoxe kerken.

De oosterse traditie brengt, wat de heilige Geest betreft, op de eerste plaats tot uitdrukking dat Hij éérst uit de Vader voortkomt. Door te belijden dat de Geest "uitgaat van de Vader" (Joh. 15, 26), verklaart zij dat Hij voortkomt uit de Vader door de Zoon. Vgl. 2e Vaticaans Concilie, Decreet, Over de missie-activiteit van de Kerk, Ad Gentes Divinitus (7 dec 1965), 2 De westerse traditie brengt allereerst de eenheid in wezen tussen de Vader en de Zoon tot uitdrukking door te zeggen dat de Geest voortkomt uit de Vader en de Zoon (filioque). Het is "gewettigd en redelijk" Concilie van Florence, Bul, Sessio VI - 6e Zitting: Over de eenheid met de Grieken, Laetentur caeli - Decretum pro Graecis (6 juli 1439), 3. vert. uit Lat. dat zij dit zegt, want de eeuwige orde van de goddelijke personen in hun eenheid van wezen houdt in dat de Vader de allereerste oorsprong is van de Geest, in zoverre Hij "beginsel zonder beginsel" Concilie van Florence, Bul, 11e Sessie - Over de eenheid met de Kopten en Ethiopiërs, Cantate Domino (4 feb 1442), 1. DS 1331, vert. uit Lat. is, maar ook dat Hij als Vader van de enige Zoon met Hem "het enige beginsel waaruit de heilige Geest voortkomt" 2e Concilie van Lyon, 2e Zitting - Constitutie over de hoogste Drie-eenheid en het Katholieke Geloof, Sessio II - Constitutionis de summa Trinitate et fide catholica (18 mei 1274). DS 850, vert. uit Lat. is. Als deze gewettigde complementariteit niet al te zeer benadrukt wordt, tast zij het wezen van het geloof niet aan in de werkelijkheid van hetzelfde mysterie dat men belijdt.
Het ontstaan van het dogma van de Drie-eenheid

De geopenbaarde waarheid van de Heilige Drie-eenheid heeft vanaf het allereerste begin ten grondslag gelegen aan het levende geloof van de Kerk, vooral door het Doopsel. Zij komt tot uitdrukking in de geloofsregel van het Doopsel, zoals deze geformuleerd wordt in de prediking, de catechese en het gebed van de Kerk. Dergelijke formuleringen vindt men al in de apostolische geschriften, zoals de in de liturgie van de Eucharistie weer opgenomen begroeting laat zien: "De genade van de Heer Jezus Christus, de liefde van God en de gemeenschap van de Heilige Geest zij met u allen" (2 Kor. 13, 13). Vgl. 1 Kor. 12, 4-6 Vgl. Ef. 4, 4-6

In de loop van de eerste eeuwen heeft de Kerk getracht haar geloofsverstaan in de Drieëenheid uitdrukkelijker te formuleren, niet alleen om haar eigen geloof te verdiepen, maar ook om het geloof te verdedigen tegen dwalingen die het misvormden. Dit was het werk van de oude concilies, hierin geholpen door de theologische werkzaamheid van de Kerkvaders en ondersteund door de geloofszin van het christenvolk.
Om het dogma van de Drieëenheid te formuleren heeft de Kerk een eigen terminologie moeten ontwikkelen met behulp van begrippen uit de filosofie: "substantie", "persoon" of "hypostase", "relatie" enz. Hierbij heeft zij het geloof niet onderworpen aan menselijke wijsheid, maar heeft zij een nieuwe, ongekende betekenis aan deze termen gegeven, die bestemd zijn om voortaan ook een onuitsprekelijk mysterie te verwoorden, "dat alles wat wij naar menselijke maatstaf kunnen begrijpen, in oneindige mate overtreft". H. Paus Paulus VI, Motu Proprio, Sollemnis Professio Fidei - Ter afsluiting van het jaar van het geloof, Solemni hac liturgia - Credo van het Volk van God (30 juni 1968), 2. vert. uit Lat.
De Kerk gebruikt de term "substantie" (soms ook weergegeven met "essentie" of "natuur") om het goddelijk wezen aan te duiden in zijn eenheid, de term "persoon" of "hypostase" om de werkelijke verscheidenheid tussen de Vader, de Zoon en de heilige Geest onderling aan te duiden, de term "relatie" , om het feit aan te duiden dat hun verscheidenheid gelegen is in de betrokkenheid van de één op de beide anderen.

Document

Naam: CATECHISMUS VAN DE KATHOLIEKE KERK
Soort: Catechismus-Compendium
Datum: 15 augustus 1997
Copyrights: © 1997, Libreria Editrice Vaticana
waarin verwerkt niet officiële aanpassing aan de "editio typica"
Bewerkt: 7 december 2020

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Inhoudsopgave van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
Trefwoordenlijst voor dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2021, Stg. InterKerk, Schiedam